حسابدار

علاوه بر مفروضات محیطی در حسابداری، برای ثبت و گزارشگری مالی، به رهنمود ها و دستورالعمل های روشن تر و مشخص تری نیز نیاز می باشد، این دستورالعمل ها که به اصول حسابداری موسوم می باشند در مقایسه با مفروضات حسابداری، بیشتر جنبه اجرایی و کاربردی دارند. چهارچوب اولیه و زیربنایی حسابداری ابتدا به وسیله مفروضات شکل می گیرد و سپس بوسیله اصول حسابداری عملی می گردد. در اینجا چهار اصل مهم مورد بحث قرار می گیرد:اصل بهای تمام شده (Cost Principle)

اصل تطابق (Matching Principle )

اصل تحقق درآمد(Revenue-Recognition Principle)

اصل افشاء کامل ( Full Disclosure Principle )

 اصل بهای تمام شده

طبق اصل بهای تمام شده، مبادلات حسابداری در تاریخ وقوع به بهای تمام شده در دفاتر ثبت می گردند. منظور از بهای تمام شده هر دارایی، ارزش مبادله ای نقدی آن در تاریخ تحصیل است. پرداخت های اضافی به علت خرید های نسیه و مدت دار جزء بهای تمام شده دارایی محسوب نمی گردند. به مرور زمان که ارزش داراییها تغییر می کند، این تغییر ارزش، در بهای ثبت شده دارایی بی اثر می باشد. بهای تمام شده که گاهی   « بهای تمام شده تاریخی » نیز نامیده می شود دو نارسایی دارد:

الف – تغییرات ارزش داراییها در طول سالهای متمادی در نظر گرفته نمی شود.

ب – چون داراییها در طول سالهای متفاوت خریداری می گردند و مقیاس اندازه گیری بهای این داراییها پول میباشد و از طرف دیگر، ارزش پول دائماً یکسان نمی باشد، لذا به دلیل اختلاف در مقیاس اندازه گیری، جمع کردن یک دسته از داراییهایی که در طول سالهای متفاوت خریداری شده اند، خالی از اشکال نمی باشد. اما با وجود همه نارسایی های فوق، به دلایل زیر، هنوز بهای تمام شده تاریخی مبنای ثبت و گزارشگری قرار می گیرد:

الف – بهای تمام شده، بر تخمین و ارزیابی مبتنی نبوده بلکه واقعی، قابل اندازه گیری و قابل اتکاء است.
ب – بهای تمام شده تاریخی در زمان تحصیل، نشان دهنده ارزش متعارف دارایی در آن تاریخ است.

ج – بهای تمام شده تاریخی، قابل رسیدگی و رد یابی است.

اصل تحقق درآمد

اصل تحقق درآمد، زمان شناسایی درآمد و ثبت آن در حسابها و صورتهای مالی را تعیین می نماید. طبق این اصل، درآمد زمانی شناسایی می گردد که دو شرط زیر برقرار باشد:

الف – مبادله یا داد و ستدی صورت گرفته باشد.

ب – فرایند کسب سود(The Earning Process)، کامل شده باشد.

تکمیل فرایند کسب سود شامل تکمیل فروش یا انجام خدمت، انتقال مالکیت از فروشنده به خریدار، دریافت وجه نقد یا اطمینان از دریافت وجه نقد در آینده است.

طبق اصل تحقق درآمد، درآمد ناشی از فروش کالا باید در زمان فروش و مطابق « روش فروش» شناسایی گردد. زیرا در تاریخ فروش، فرایند کسب سود، کامل می گردد.

طبق اصل تحقق درآمد، درآمد ناشی از خدمات بر اساس میزان انجام خدمات شناسایی می گردد. زیرا میزان انجام خدمات، مبنایی جهت تشخیص تکمیل فرایند کسب سود است.

مطابق اصل تحقق درآمد، مبالغ پیش دریافت مشتریان نباید به عنوان درآمد دوره محسوب گردد. زیرا فرایند کسب سود در مورد این مبادله هنوز تکمیل نشده است.

اصل تطابق

بر اساس اصل تطابق، هزینه های انجام شده جهت ایجاد درآمد، باید به حساب دوره ای که درآمد در آن تحصیل گردیده منظور گردد. به عبارت دیگر سود هر دوره تفاوت بین درآمدهای تحصیل شده و هزینه های تحمل شده برای کسب درآمد همان دوره می باشد. مطابق این اصل، بسیاری از هزینه های انجام شده در دوره جاری، به دلیل داشتن منافع آتی به عنوان دارایی در دفاتر و صورتهای مالی ثبت و گزارش می شوند.

اصل افشاء کامل

اصل افشاء ایجاب می کند که کلیه رویدادها و وقایع مالی با اهمیت مربوط به واحد تجاری به طور مناسب و کامل افشاء گردد.این اصل که بر کلیه جوانب گزارشگری مالی تأثیر دارد، واحد تجاری را ملزم به تهیه اطلاعات مورد نیاز برای بستانکاران و اعتبار دهندگان می نماید. این اطلاعات می تواند در متن صورتهای مالی یا در یاداشت های همراه این صورتها، افشاء گردند.

 نمونه سوالات آزمون هاي حسابدار رسمي

سوالات آزمون ورودي عضويت در جامعه حسابداران رسمي ايران در سال 1387

 پاسخ سوالات آزمون حسابدار رسمي سال 87

 پاسخ سوالات آزمون حسابدار رسمي سال 1388

 دريافت سوالات آزمون حسابدار رسمي سال 1388

اسامي قبول شدگان و قبول شدگان مشروط آزمون حسابدار رسمي سال 1388

آگهي دعوت به آزمون براي انتخاب حسابدار رسمي  (1389)

هيئت­امنای بنياد کميته استانداردهای بين­المللی حسابداری (IASCF) که بر هيئت تدوين استانداردهای بين­المللی حسابداری نظارت دارد، اعلام کرد که به دنبال جانشين برای رئيس هيئت است.

طبق برنامه، رئيس هیئت، ديويد توئيدی (David Tweedie)، در ژوئن 2011، هنگامی که دوره دوم رياستش بر هيئت تمام می­شود کنار خواهد رفت. از جانشين وی انتظار می‌رود بتواند همکاری نزديکی با هيئت تدوين استانداردهای حسابداری مالی (FASB) داشته باشد که به تلاشهای خود برای همگرايی اصول پذيرفته‌شده حسابداری امريکا با استانداردهای بين‌المللی گزارشگری مالی افزوده است.

منبع:WebCPA

لینک دانلود (استاندارد حسابداري شماره 30- سود هر سهم)

لینک دانلود (استاندارد حسابداري شماره 31- داراييهاي غيرجاري نگهداري شده براي فروش و عمليات متوقف شده)

پسورد : www.acconting.tk

سایت سازنده : www.acconting.tk

منبع : حسابدار

& کلیات

& تعاریف

& منافع عمومی

& اهداف حرفه حسابداری

& اصول بنیادی

& احکام

بخش الف. احکام قابل اجرا در مورد کلیه حسابداران حرفه اي

z    درستکاری و بیطرفی

z    تضاد منافع

z    صلاحیت حرفه‌ای

z    رازداری

z    خدمات مالیاتی

z    آگهی

بخش ب. احکام قابل اجرا در مورد حسابداران حرفه ای مستقل

z    استقلال

z    صلاحیت حرفه‌ای

z    حق الزحمه

z    فعالیتهای ناسازگار با حرفة حسابداری

z    ارتباط با سایر حسابداران مستقل

z    آگهی و تبلیغات

بخش پ. احکام قابل اجرا در مورد حسابداران حرفه ای تحت استخدام

z    تضاد بین تعهدات اخلاقی به کارفرما و پایبندی به اصول حرفه‌ای

z    حمایت از همکاران حرفه‌ای

z    صلاحیت حرفه‌ای

z    ارائه اطلاعات 

& ضمانت اجرای احکام

لینک دانلود در ادمه مطلب

استانداردهای حسابداری - نشریه 160 (قبل از آخرین تغییرات(

استانداردهای حسابداری - نشریه 160 (با آخرین تغییرات(

در صورت  وجود پیغام خطا از طریق لینکهای زیر نشریه 160 (با آخرین تغییرات) رو دانلود کنید.

استانداردهای حسابداری - نشریه 160 (با آخرین تغییرات)

ترجمه و گزینش: حمیده صفار

از بخش 231: اطلا‌عات و محتوای آن

ظرفیت ... برای حفظ اطلاعات مربوط،برای قضاوت نسبت به  اعتماد پذیری و اصالت آنها و برای به کارگیری هوشمندانه شان در پرس و جوهای بعدی، و در بهره برداری صحیح از خرد در امور انسانی نقشی اساسی ایفا میکند.                                   

  (مورفی، Murphy)

معانی را نمی توان در واژه ها، اظهارات و پیامها یافت. بنابراین، آنچه حسابداری منتقل می کند،معنی نیست،بلکه پیامهایی در مورد وضعیت و روند پیشرفت اقتصادی موسسه است.

 (بدفوردو بالادونی، Bed ford & Baladouni)

اثر  نهایی اطلا‌عات مفهومی (پیامهای دریافتی)، در نهایت کاهش میزان زیادی از ابهام موجود است.                   

   (لیتل جان، Little John)      

مهندس تنها به انتقال صحیح علا‌ئم می پردازد، و با درستی، ارزش و سودمندبودن پیام منتقل شده کاری ندارد.               

  (چری،Cherry)

از بخش 232: گوناگونی  ارتباطات

چهار دلیل اساسی برای ارتباطات اجتماعی موجود است:

1-  افزایش یکنواختی اطلا‌عات،

2-  افزایش همسانی اظهار نظرها،

3-  تغییر وضعیت در گروه،و

4-  ابراز احساسات.                                                                        

     ( میلر، Miller)

چهار نوع ارتباطات وجود دارد: اطلا‌عاتی، آموزشی، متقاعدکننده و سرگرم کننده، که هر یک نیازمند الگوهای متفاوتی از فرایند اطلا‌عات است.                                                                        

    (شرام، Schramm)

از بخش 233: داده پردازی

کنترل ورودی، نخستین گام در فرایند استخراج اطلا‌عات از همهمه و سروصداهای بینظم و سایر رخدادهایی است که دریافت کننده را احاطه کرده است؛  ... نیرومندترین عامل منحصر به فرد در میان عوامل متعدد دیگری که در پردازش ورودیهای عینی دخالت می­کند، قدرت سنت و عرف، به عنوان توجیه کننده­ای پنهان است.

 (کستلر،Koestler)

دانش همواره با از دست دادن اطلا‌عات به دست می آید. از طریق فشرده کردن، خلا‌صه کردن و مشخص و فهرست کردن سردرگمیهای همهمه آلود و فراوان اطلا‌عاتی که از دنیای اطراف به سویمان می آید؛ در قالبی که میتوانیم آنها را بفهمیم و درک کنیم!

 (بولدینگ، Boulding)

در مراحل آغازین فرایند پیام رسانی (ارتباطات)،لا‌زم است دانش فرستنده پیام چنان بررسی (و از صافی گذرانده) شود که تنها دانستنیهای مفید برای گیرنده که دارای ارزش اطلا‌عاتی است به او منتقل شود.

 (مکدونالد، Macdonald)

حسابداری یک سیستم اطلاعاتی است... وظیفه حسابداری دربرگیرنده جمع­آوری، پردازش و کنترل، تلخیص، توزیع و تفسیرداده­ها (رخدادهای مالی)  است.               

 (باکلی و لا‌یتنر، lightner ِ Buckley)

یکی از وظایف حسابداری کاهش توده عظیم اطلا‌عات مشروح مندرج در سوابق تجاری شرکت تا حدی است که بتوان آن را مدیریت کرد و فهمید.                        

(ماتز و شرف،Sharaf  ِ Mautz)

از بخش 234: فرایند اطلا‌ع­رسانی

زمانی که ما با یکدیگر ارتباط برقرار می­کنیم  افکار ما  منتقل نمی­شود بلکه تنها نمادهایی را می­سازیم ( با حرف زدن، نوشتن و حرکات چهره) و مطابق عرف عمل می­کنیم.                               

(چری،Cherry)

ارتباطات دربرگیرنده انتقال معنی نیست. معانی قابل جابه­جایی و انتقال نیست. تنها پیامهاست که انتقال می یابد. اما این معانی الزاماً در پیامها وجود ندارد بلکه میتوان آنها را در کاربران پیامها جستجو کرد.                                                                                                    

(برلو، Berlo)

اصولا‌ً معنای ارتباط (پیام­رسانی) فرایندی است که در آن رابطه­ای پیشبینی­پذیر، میان  پیام ارسالی و پیام دریافتی وجود دارد.

 (کاتز و کان،Katz & Kahn)

از بخش 235:  پیامرسانی (ارتباطات) و درک مشترک

انتقال افکار و دانش ... تنها در صورت وجود آرای مشترک در افکار گوناگون میسر است.                                               

(ولتون، Welton)

پیام­رسانی (ارتباطات) در سایه وجود علا‌ئم مشترکی برقرار می شود که پیام رسانان و پیام گیرندگان بتوانند آن را به گونه­ای یکسان رمزگذاری و رمزگشایی کنند.                    

(میلر، Miller)

هدف ارتباط، ایجاد تجربه  فکری مشابه در دیگران است؛ هدفی که تنها هنگامی به دست می آید که میزان معینی از تجربیات گذشته انتقال دهنده با انتقال گیرنده مبادله و مشارکت شود.

 (لیتل جان، Little John)

هیچکس نمی­تواند بدون نمادها با دیگری ارتباط داشته باشد ... زبان نیز تنها نمادی است که در سطح بالا‌تری کاربرد دارد: برای انتقال افکار.                                                                                 

 (پلانک،Planck)

افکار به شکل علائم درخور انتقال است.                

(پیرس،Peirce)

از بخش 236: پیام­رسانی (ارتباطات) و منبع علا‌ئم

اگر می­خواهید از سردرگمی پیشگیری کنید، اطمینان یابید دریافت کننده آرا و نظرات شما ، آنچه را می گویید بدرستی می فهمد.                                                                                        

(ورنتز، Werntz)

از بخش 237: موانع اطلا‌ع رسانی در منبع

اطلا‌عات نمی تواند به خودی خود از نقطه دریافت به سایر بخشهای سازمان انتقال یابد؛ بلکه اولین فردی که به آنها دست می یابد آنها را به بخشهای مربوط منتقل می­کند. او در انتقال این اطلا‌عات طبیعتاً از پیامد این امر برای خویشتن آگاه است. آنگاه که میداند رئیس از شنیدن اخبار خاصی عصبانی می شود بهتر است آن خبرکمی  پنهان بماند.                                                                                   

(سیمون،Simon)

یکی از مشکلا‌ت سازمانهای متکی به سلسله مراتب، وابستگی رده­های پایینتر به رده ­های بالا‌تر است. این وابستگی اغلب موجب تحریف اطلا‌عات در عبور از رده های پایین به مقامات بلند پایه می شود. رده های پایین بیشتر تمایل دارند به مقامات بالا‌ آنچه را که فکر می کنند از سوی آنان پذیرفته­تر است بگویند تا آنچه که خود میدانند حقیقت دارد.                        

(بولدینگ،Boulding)

انسانها همیشه باهوشتر از سیستم هستند و اگر سیستم به گونه ای طراحی شود که ارقام را خوب نمایش دهد به جای آن که کاری  در مورد دلا‌یل ایجاد آنها انجام دهد، آنچه روی می­دهد، همان نمایش خوب اطلا‌عات است.

(هافستد،  Hofstede)

از بخش 238: ارتباطات و دریافت کننده علا‌ئم

مردم به یک محرک (احساس یا پیام دریافتی)، تنها با توجه به تجربیات شخصی خودشان[نه الزاماً منظور ارسال کننده] واکنش نشان می­دهند.

 (برلو، Berlo)

انسانها تمایل دارند آنچه را که می خواهند بشنوند و به آنچه  نمی خواهند بشنوند بی اعتنایی کنند. آنها در مورد آنچه تمایل ندارند بشنوند، آنچنان دور می شوند تا سرانجام اختلا‌لی در پیام ایجاد شود.

(فیفنر و شروود، Pfiiffner &  Sherwood)

آنچه ما می­بینیم، باور داریم و درک می­کنیم، به آنچه که انتظار داریم ببینیم، بستگی بسیاری دارد .                              

 (کوهن،Kohn)

از بخش 239: اختلا‌ل و سایر موانع پیام­رسانی

فرایند انتقال اطلا‌عات ممکن است  در برگیرنده چندین مرحله اجرایی باشد... و بین هریک از مراحل، عمل ترجمه و تفسیر وجود خواهد داشت. این فرایند و مراحل آن توانایی از بین بردن یا تغییر کمیت و کیفیت اطلا‌عات را دارد. اطلا‌عات پردازش شده در چنین فرایندی، اگر چه سودمند نیست، اما از بین نمی رود... و در واقع شکل سیبرنتیک قانون دوم ترمودینامیک است.                                                                                                   

 (وینر، Wiener )

اختلا‌ل، هرگونه مزاحمتی است که علا‌ئم را تحریف می کند یا به شکل دیگری آن را تغییر می­دهد. این موارد مزاحمت، اگرچه ممکن است بیشتر الفبایی  یا اختلا‌ل در ارتباطات شنوایی باشد، اما انواع سایر دخالتهای گوناگون را نیز در برمی­­گیرد. 

 (لیتل جان،Little John)

در حالیکه SEC در هفته جاری همانطور که از قبل نیز وعده داده بود گزارشی در خصوص انطباق با استانداردهای بین المللی ارائه مینماید، IFRS (استاندارهای بین المللی حسابداری) در حال همسو شدن با استانداردهای حسابداری اسلامی است؛ علاوه بر اینکه IFRS، به دنبال همسو شدن با اصول پذیرفته شده حسابداری (GAAP) است، هیئت تدوین استانداردها به دنبال گسترش جهانی آن نیز میباشد. طبق آمار اعلام شده در حال حاضر 113 کشور دنیا استانداردهای بین المللی حسابداری را پذیرفته و یا موافقت نموده اند که در آیندهای نزدیک آن را مورد پذیرش قرار دهند. در حال حاضر IASB نیز به کشورهای خاورمیانه چشم دوخته تا آنها را نیز به سمت این استانداردها سوق دهد. یکی از اعضای هیئت تدوین که در دبی به سر میبرد این مطالب را بیان نموده و میگوید به دنبال همسو کردن استانداردهای حسابداری اسلامی با استانداردهای بین المللی هستیم. وی میگوید باید همه روشهای حسابداری را در نظر گرفته شود. بنابراین نیاز برای تغییر استانداردها وجود دارد. این عضو هیئت میگوید IASB قصد دارد تا با استاندارد گذاران حسابداری در خاورمیانه، از جمله سازمان حسابداری و حسابرسی مؤسسات مالی اسلامی (AAOIFI) جلسه ای ترتیب داده تا از مسائل و نگرانیهای آنها به نحو مناسبتری آگاهی یافته و نحوه اصلاح استانداردها برای انطباق با کشورهای اسلامی را بررسی نمائیم. وی میگوید تفاوتهای با اهمیتی بین استانداردها وجود ندارد و میتوان این اختلاف را با قضاوتهای حرفهای برطرف نمود. این عضو هیئت که در کمیته گزارشگری مالی بین المللی صاحب کرسی است، قصد دارد تا در سال جاری طی جلسه ای با مسئولین AAOIFI اختلافات بین استانداردهای بین المللی و حسابداری اسلامی را مورد بررسی قرار دهد.                                                  

21 April 2009   web CPA. Com منبع:

واشنگتن، در آینده افشاهای مالی شرکتهای سهامی عام و شرکتهای سرمایه گذاری به شکلی که در لحظه بر يكديگر تاثیر می گذارند (تعاملی بر خط)، در خواهد آمد.

به گفته رئیس کمیسیون بورس اوراق بهادار، این تغییرات باعث خواهد شد تا تحلیل داده های مالی شرکتها برای سرمایه گذاران سهل تر و اطلاعات ریسک و بازده تهیه شده توسط شرکتهای سرمایه گذاری بطور خلاصه در دسترس عموم قرار گیرد.

در جلسه یاد شده تصویب شد که شرکتهای سهامی عام و شرکتهای سرمایه گذاری استفاده از سیستمی را آغاز کنند که به اصطلاح  XBRL (زبان گزارشگری تجاری توسعه یافته) نام گرفته است. ضرب الاجل تعیین شده برای این امر تا ژانویه 2011 تعیین شده است.

پیش از این بسیاری از شرکتها به جای ارائه اطلاعات بصورت یک مجموعه متنی، بطور داوطلبانه داده های مالی خود را بصورت XBRL ارائه کرده اند. زبان XBRL علائم شناسایی مستقلی برای هریک از اقلام داده های اطلاعاتی مثلاً سود خالص شرکت فراهم می نماید.

این امر باعث میشود استفاده کنندگان، اطلاعات خاص را بسیار ساده تر از طبقه بندی های SEC استخراج کنند، محاسبات را انجام ندهند و داده ها را هر طور که می خواهند، گردآوری کنند.

منبع: Associatool press 

آفریننده مکتب تفکر نظری حسابداری در ایران

دکتر موسی بزرگ اصل

در سال 1323، خانواده ای مؤمن و فرهنگی در قزوین صاحب فرزندی خوش یمن شدند که به حُب مولایشان امیرمؤمنان، نام علی بر او نهادند. پدر و مادر خانواده هر دو از رهروان آموزش بودند که به فرزندان میهن پاک خود دانش و ادب می آموختند. علی سه ساله بود که شمع فروزان وجود مادر خاموش و از گرمای هستی و مهر مادر محروم شد؛ و از همان اوان کودکی، دوران تجربه پایداری و شکیبایی وی آغاز گردید. در سایه حضور پدری آموزگار و دوراندیش، علی دوران تحصیلات ابتدایی و دبیرستان را با موفقیت پشت سر گذاشت و در سال 1341 با دریافت دیپلم ریاضی از دبیرستان محمد قزوینی فارغ التحصیل شد.

وی در اولین فرصت ممکن در همان خدمت سربازی راه پدر و سیره مادر- پیشه معلمی- را پی گرفت و با استفاده از دوره سپاه دانش، قدم در راهی گذاشت که هیچ گاه از آن روی برنگرداند.

دکتر علی ثقفی در سال 1345 با ورود به مؤسسه عالی حسابداری، دوران تحصیلات تخصصی و عالی خود را پایه ریزی کرد و به طور همزمان در رشته حسابداری دانشکده حسابداری شرکت نفت نیز بر آموزه های خود افزود. همزمان با تحصیل، از سال 1346 در وزارت دارایی وارد حوزه تشخیص مالیات شد و مدت دو سال کمک ممیز و سه سال ممیز بود. از سال 1349 تا1351 نیز با تشکیل و اداره مؤسسه حسابرسی فن پال بر تجارب خود افزود. وی در بهمن سال 1349 موفق به دریافت درجه لیسانس از مؤسسه عالی حسابداری شد و با گذشت دو سال، در سال 1351 برای ادامه تحصیلات عالی به خارج از کشور رفت.

دکتر ثقفی دوره کارشناسی ارشد حسابداری را در سال 1351 در دانشگاه ایالتی ایندیانای آمریکا شروع کرد و در سال 1353، با معدل 8/19 این دوره را پشت سر گذاشت. وی بلافاصله در دوره دکترای حسابداری دانشگاه میسوری کلمبیای آمریکا پذیرفته شد که به طور همزمان اصول حسابداری 1 و 2 و حسابداری صنعتی 1 و 2 را نیز در این دانشگاه تدریس می کرد. پس از دریافت درجه دکترا (1356) از دانشگاه میسوری، این دانشگاه وی را به عنوان استادیار جذب کرد. سه سال نیز در دانشگاه میسوری با تدریس دروس حسابرسی، حسابداری پیشرفته و اصول حسابداری به تعلیم و تربیت پرداخت.

در سال 1359 زمانی که تحصیلکرده ها و غرب دیده ها یارای تحمل مشکلات میهن خود را نداشتند و جلای وطن می کردند، وطن پرستی و آموزه های جان بخش پدر و مادر، دکتر ثقفی را به وطن کشاند. و از این زمان است که خدمات پرقدرشان آغاز می گردد.

دکتر ثقفی به محض ورود، در دانشگاههای شهید بهشتی، دانشکده حسابداری شرکت نفت و مؤسسه عالی بازرگانی به تدریس پرداخت و آموزه های خود را به شاگردان تقدیم کرد.

با انقلاب فرهنگی و تعطیلی دانشگاهها، وارد وزارت بازرگانی شد و پس از مدتی به سمت معاونت بررسی قیمتها و عضو هیئت مدیره سازمان حمایت مصرف کنندگان و تولیدکنندگان منصوب شد. تصمیمات دکتر در این سِمَت تبعات اقتصادی، سیاسی و اجتماعی گوناگون و گسترده ای به همراه داشت که به همین دلیل از حساسیت فوق العاده ای برخوردار بود. این دوران طولانی، پرمشغله و طاقت فرسا (1360 تا 1380) دورانی سخت و همراه با فراز و نشیبهای گوناگون برای دکتر در عرصه عمل بود. با این همه، در این دوران نیز فرزندان دانشجوی خود را نیز تنها نگذاشت و با بازگشایی دانشگاهها در کنار آنان قرار گرفت.

دکتر ثقفی در دانشگاههای زیر در سطوح مختلف کارشناسی، کارشناسی ارشد و دکتری تدریس کرده است:

دانشگاه شهید بهشتی،

دانشگاه تهران،

دانشگاه علامه طباطبایی،

دانشگاه صنعتی شریف،

دانشگاه امام صادق(ع)،

دانشگاه الزهرا(س)،

دانشکده حسابداری شرکت نفت.

گوشه ای از خدمات دکتر در دانشگاهها شامل این موارد است:

تدریس تمام دروس تخصصی دوره لیسانس در دانشگاههای مختلف،

تقریباً تدریس تمامی دروس تخصصی دوره کارشناسی ارشد،

تدریس نیمی از دروس دوره دکترای حسابداری،

راهنمایی بیش از 100 پایان نامه کارشناسی ارشد و 15 پایان نامه دوره دکترا.

در برهه ای که حرفه حسابداری نیاز مبرم به تفکر و اندیشه های نظری داشت، دکتر دوره کارشناسی ارشد را در دانشگاه تربیت مدرس راه اندازی کرد و مدت 10 سال تلاشهای ارزشمندی را با سرپرستی رشته حسابداری این دانشگاه به انجام رساند .

دوره کارشناسی ارشد دانشگاه آزاد نیز با همت ایشان آغاز شد که سه سال سرپرستی این دوره را خود به عهده گرفت.

با توجه به مشکلات دانشگاهها و کمبود مدرس و به رغم محدودیتهای گوناگون، دکتر علی ثقفی راه اندازی دوره های دکترای تخصصی حسابداری را در داخل کشور ضروری تشخیص داد و این دوره را ابتدا در دانشگاه تهران و سپس در دانشگاه علامه طباطبایی ایجاد و با تمام وجود سعی کرد که از کیفیت لازم برخوردار باشد. از جمله تلاشهای ارزشمند دکتر ثقفی دعوت از استادان ایرانی خارج از کشور و تشویق آنها به تدریس در دوره های دکترا، بود.

ایشان علاوه بر تدریس در دوره های کارشناسی ارشد و دکترا در دانشگاه تهران، مجله بررسیهای حسابداری را برای آموزش قلم زدن به دانشجویان خود و گسترش دانش حسابداری منتشر کرد و به مدت 5 سال سردبیر آن بود. بسیاری از دانشجویان ایشان از این راه وارد حوزه نگارش مقالات علمی شدند و با تشویق ایشان این مسیر را ادامه دادند. از دکتر علی ثقفی بیش از20 مقاله در مجله های بررسیهای حسابداری، مطالعات مدیریت، اقتصاد مدیریت، حسابدار و حسابرس به چاپ رسیده است. دکتر ثقفی علاوه بر این، عضویت هیأت تحریریه مجله های مطالعات مدیریت و تحقیقات مالی نیز داراست.

دکتر علی ثقفی با سازمان حسابرسی ، همکاری مستمر داشته و مدت 4 سال مدیر تدوین استانداردهای حسابداری بوده است. نشریه 113 سازمان حسابرسی با عنوان مبانی نظری و گزارشگری مالی در ایران، یکی از دستاوردهای ارزشمند مرکز تحقیقات تخصصی حسابداری وحسابرسی است که با مشارکت ایشان تهیه شده است.

دکتر علی ثقفی در سال 1377 عضو هیأت علمی دانشگاه علامه طباطبایی شد و همزمان برای بار دیگر مأمور خدمت در سازمان حمایت از تولیدکنندگان و مصرف کنندگان گردید. مأموریت ایشان تا سال 1380 ادامه داشت.

با آغاز به کار جامعه حسابداران رسمی، از سوی شورای عالی این جامعه دکتر علی ثقفی به سمت دبیرکل جامعه منصوب شدند.

فهرست مقاله های منتشر شده دکتر علی ثقفی

تحلیلی بر تأثیر رویه های حسابداری در تصمیم گیریهای مدیریت، مجموعه مقالات اولین سمینار حسابداری، زمستان 1368

ماهیت پژوهشهای حسابداری، اقتصاد و مدیریت، 1369

اطلاعات مالی و قیمت سهام، اولین سمینار بورس اوراق بهادار، 1370

مبانی نظری استانداردهای حسابداری بر واحدهای انتفاعی، بررسیهای حسابداری، تابستان 1371

تأثیر روشهای حسابداری در تصمیم گیریهای مدیریت، بررسیهای حسابداری، پاییز 1371

اعتلاء آموزش حسابداری در کشورهای در حال رشد: بررسی مورد ایران، بررسیهای حسابداری، پاییز1371

Accounting Profession in Iran: Problems and Remedial Startegies، 1992

فرضیه بازار کارا اوراق بهادار و تأثیر آن در حسابداری، حسابرس، تابستان 1372

اقتصاد و حسابداری، دوقولهای ناسازگار، بررسیهای حسابداری، پاییز 1372

حسابداری طرحهای عمرانی غیرانتفاعی، سمینار ذیحسابان مالی، پاییز 1372

موانع توسعه حسابداری در ایران از دیدگاه تئوری، حسابدار، اسفند 1372

 Income Information for Decision Making ، بررسیهای حسابداری، پاییز 1372

نرخ بازده سرمایه گذاری: دفتری یا واقعی، مطالعات مدیریت، پاییز 1373

رفتار سود حسابداری، بررسیهای حسابداری، پاییز 1373

Islamic Banking Performance Evaluation and Control، American Accounting Association Western Regional Meeting، تابستان 1374،1995 May

 آزمایش تجربی در مورد نظریه سود تضمین شده برای سرمایه، بررسیهای حسابداری، تابستان و پاییز 1375

 کاربرد سیستم کنترل در تجزیه و تحلیل انحرافات بهای تمام شده، بررسیهای حسابداری، زمستان 1375 بهار 1376

جامعیت گزارشهای سالانه و ویژگیهای مالی شرکتهای پذیرفته شده در سازمان بورس اوراق بهادار تهران، بررسیهای حسابداری، زمستان 1376

مدیریت استراتژیک و ایده های نوین حسابداری مدیریت، حسابرس، بهار 1377

صورتهای مالی میاندوره ای در بورس اوراق بهادار، حسابرس، زمستان 1377

ضوابط قیمت گذاری کالاها، آوند، آبان 1378

مقدمه ای بر مبانی نظری حسابداری مدیریت، حسابرس، اسفند 1379

در جستجوی واقعیت، حسابدار، اسفند 80

در جستجوی واقعیت، حسابدار، اردیبهشت 1381

انجمن حسابرسان داخل آمریکا در حالی مهمترین انجمن این حرفه در دنیا است که در برابر نامزد شدن 53 هزار نفری، اخیراً دو تن از مدیران اداره کل مؤیدیان کشور به نام‌های عادل بهرامی و مسعود یاورفر به عضویت این انجمن نأیل شدند تا تعداد اعضای ایرانی این انجمن به 8 نفر برسد. پیش از این پرفسور ذبیح‌الله رضایی، خدمتی، رضا مستأجران، غلامحسین دوانی، علی امانی و عبدالکریم زاهدی منش عضو انجمن حسابرسان داخلی آمریکا بودند.

                                   منبع : 16 اسفندماه 1387- خبرگزاری فارس

سازمان‌های حسابرسی و حمایت مصرف‌کنندگان و تولیدکنندگان از تصویب‌نامه واگذاری کلیه سهام دولتی و متعلق به دولت در بورس حذف شد. هیئت وزیران بنا به پیشنهاد وزارت امور اقتصادی و دارایی و به استناد بند (الف) ماده (14) قانون برنامه سوم توسعه اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی جمهوری اسلامی ایران تنفیذی در ماده (9) قانون برنامه چهارم توسعه اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی جمهوری اسلامی ایران ـ مصوب 1383ـ تصویب نمود: سازمان‌های حسابرسی و حمایت مصرف‌کنندگان و تولیدکنندگان به ترتیب از ردیفهای (1) و (53) موضوع جدول پیوست شماره (1) تصویب‌نامه شماره 196946/ت39192هـ مورخ 4/12/1386 حذف می‌شوند.    

                                                                منبع : 13 اردیبهشت 1388 –   خبرگزاری فارس

راز ماندگاری استاد

محمدجواد صفار

هرگاه بحث حسابداری نوین و تحول آن مطرح می شود، عرفانی و سجادی نژاد، نخستین نامهایی است که به یاد می آید. شیوه زندگی مرحوم عرفانی و فوت او در سال 1352، کمابیش غریبانه بود، به گونه ای که حتی دستیابی به اطلاعات اولیه در مورد ایشان نیز با دشواری همراه بود. اما هنگامی که استاد سجادی نژاد، از برجسته ترین پیشگامان حسابداری نوین کشور روی در نقاب خاک کشید آسیب ملموس و جبران ناپذیری بر پیکرة حرفه هنوز نوپای حسابداری وارد آمد. سراسیمگی و دلواپسی در همه مشهود بود، زیرا دریافتند کسی که دورادور به همه دلگرمی می داد و همه ناخودآگاه به او اتکا داشتند از میان رفته است. طی یکی دو سال پس از رفتنش، بزرگان حرفه سخنها درباره اش گفتند و هریک کوشیدند ادای دینی به او بکنند، و این ادای دین با نوعی وفاداری به ارزشهایی که استاد در تمامی عمر با آنها زیست و به دیگران آموخت، همراه بود.

اگر می گوییم که سجادی نژاد را بزرگداشتی شایسته تر باید، به خاطر زندگان است؛ که در گذشتگان را اگر نیازی باشد، تنها به دعای خیر و آمرزش خواهی است؛ و در این نسل و نسلهای بعد کم نیستند افرادی که دعای خیر بدرقه راه سجادی نژاد کنند.

و براستی نیز چنین است. شمار دانش آموختگان او را حدود 5000 نفر تخمین می زنند و تعداد شاگردان غیرمستقیم او بسی بیشتر از این است. ما نیز به نمایندگی از سوی این دانش آموختگان یادی از ایشان می کنیم، به این امید که چراغی فرا راه رهروان طریق او افروخته باشیم.

زنده یاد استاد سید حسن سجادی نژاد در اسفندماه 1296 در خانواده ای متدین و عالم در شهر اصفهان دیده به جهان گشود. پیش از آنکه در آذر ماه 1315 از طرف بانک ملی ایران برای تحصیل در رشته حسابداری عازم انگلستان شود، علاوه بر تحصیلات متوسطه و دریافت دیپلم علمی، در رشته ریاضیات عمومی، فیزیک و شیمی نیز کسب علم کرد. شواهد نشان می دهد که این مطالعات بعد از آن نیز به شیوه ای غیرکلاسیک ادامه یافته است. در سال 1323 (1945 میلادی) به عضویت وابسته انجمن حسابداران خبره انگلستان و در سال 1338 (1960 میلادی) به عضویت پیوسته آن انجمن درآمد. در سال 1324 پس از پایان تحصیلات عالی در انگلستان، به ایران برگشت و از سال 1330 به اتفاق تنی چند از هم دوره های خود مامور خدمت در شرکت نفت شد و خدمتش در آنجا تا زمان بازنشستگی ادامه یافت.

اما با وجود این سوابق کار اجرایی، شادروان سجادی نژاد بیش از هر چیز معلم بود، و معلمی شغلی است که بازنشستگی نمی شناسد. او تا پایان عمر آموخت و آموزش داد. از همسر ایشان نقل شده است که” استاد یا مطالعه می کردند، یا می اندیشیدند و یا می نوشتند“. از یکی از شاگردان قدیم ایشان نقل است که ”حتی اگر در سر امتحان از ایشان سئوالی داشتی که احساس می کردند پاسخ به آن، از نظر جنبه آموزشی ضرورت دارد، علیرغم کمک احتمالی به پاسخگویی به سئوالات امتحان، حتماً به آن پاسخ می دادند“. این شاگرد قدیمی استاد، خود چنین موردی را تجربه کرده بود.

حاصل عمر پربار ایشان، انبوهی از آثار آموزشی و تخصصی است. و از این دستاورد، آنچه منتشر شده بدین شرح است:

حسابداری مقدماتی (به همراهی آقای ابوالقاسم خردجو) سال 1338

اصول هزینه یابی و حسابداری صنعتی (جلد1) سال 1340

اصول دفترداری و حسابداری بازرگانی (جلد1) سال 1342

اصول دفترداری و حسابداری بازرگانی (جلد2) سال 1343

اصول دفترداری و حسابداری بازرگانی (جلد3) سال 1344

اصول دفترداری و حسابداری بازرگانی (جلد4) سال 1347

اصول دفترداری و حسابداری بازرگانی (جلد5) سال 1346

حسابداری صنعتی و کاربرد آن در مدیریت (جلد 1) سال 1356

حسابداری صنعتی و کاربرد آن در مدیریت (جلد 2) سال 1356

حسابداری صنعتی و کاربرد آن در مدیریت (جلد 3) سال 1357

حسابداری صنعتی و کاربرد آن در مدیریت (جلد 4) سال 1368

اصول هزینه یابی و روشهای حسابداری صنعتی (جلد1) سال 1367

اصول هزینه یابی و روشهای حسابداری صنعتی (جلد2) سال 1376

با همکاری آقایان ملک آرایی و نظری (فرهنگ اصطلاحات حسابداری سال 1376) با همکاری دکتر فضل الله اکبری (توضیح آنکه فترت بین سالهای 1347 تا 1356، ظاهراً به دلیل همزمانی فعالیتهای پژوهشی با مسئولیت ریاست دانشکده حسابداری و امورمالی شرکت نفت و شروع به بازنگری ایشان به بعضی از کتابهایشان بوده است.)

مردانی چون سجادی نژاد دارای ویژگیها و ابعادی هستند که بازتابی عمیق در اندیشه و عقاید دیگران می گذارند از جمله این بازتابها را می توان در گفته های دانش آموختگان مستقیم و غیرمستقیم پیدا کرد که یقیناً استناد به این یادها و ستایشها کمک مهم و موثری در ترسیم سیمای آن زنده یاد خواهد بود. برخی از این گفته ها چنین است:

استاد اخلاق و شرافت، اشتیاق و استواری، درستی و درستکاری، دقت نظر و درایت، همت و شجاعت و وسعت نظر بود.

اشتیاق بی مانندی در آموختن، آموزش دادن و درست عمل کردن داشت.

دستانش سخت می لرزید، اما به رغم آن خطی خوش و پخته داشت. ذهنش فعال و اندیشمند بود و بیش و کمهای جسمانی بر استحکام و قدرت روحی او تاثیری نداشت.

مدیریت بدون حسابرسی را در سطح موسسه (خرد) و اقتصاد کلان مفسده می دانست.

پیری از نسل راستان، شرافت پیشگان، معلمان عاشق و پرهیزگاران درست کردار بود.

با تکیه برشعر معروف حافظ که می فرماید:

”سالها دل طلب جام جم از ما می کرد                                              آنچه خودداشت زبیگانه تمنا می کرد“

به نوعی به بازگشت به خویش اعتقاد داشت و به نقش ایرانیان در اداره امورمالی و حسابداری دنیای بزرگ اسلام اشاره می کرد.

بالاخره بجاست که بیان خصلتهای شادروان سجادی نژاد و کشف راز بزرگی و ماندگاری ایشان را استاد بزرگ دیگری بیان کند.

استاد ارجمند دکتر فضل الله اکبری در مورد ایشان می گوید:

”مقدر چنین بود که، درسالهای پایان زندگی، با پدید آورنده این اثر در سازمان حسابرسی، مرکز تحقیقات تخصصی حسابداری، هم اتاق باشم و مصاحبت او لذت بخش بود. حسن سجادی نژاد را می گویم. علاوه بر دانش حرفه، به شعر، که آن را متناسب و به اقتضای مورد می آورد، علاقه بسیار داشت. صفای باطن و لهجه اصیل او به کلامش تاثیر و شیرینی خاص می بخشید. پرمایه، سخت کوش و پیگیر بود. به نوشتن عشق می ورزید و از این جهت کم نظیر بود. از بین همه آنان که در این رشته می شناسم، عشق و پشتکاری بالاتر و فاخرتر از آنچه او به نوشتن داشت ندیده ام. با همه نوع کتاب الفت داشت و به گفته فیلسوف شهیر ژان پل سارتر زندگیش در میان کتابها شروع و در میان کتابها نیز به خاموشی گرایید“.

براستی راز ماندگاری استاد در چیست؟ آنچه از گفته ها و نظرات شاگردان نقل شده ما را به آستانه این راز رهنمون می شود. ولی باید باز هم برای کشف آن بکوشیم. به این منظور، مرور دوباره ای در زندگانی و ویژگیهای ایشان، راهگشای این مهم تواند بود، مهمی که برای نسل امروز و فردا بسی آموزنده است. در این مرور دوباره به چنین مواردی برمی خوریم:

ویژگیهای وراثتی و خانوادگی؛ سید بود و در خانواده ای متدین و عالم به دنیا آمد و رشد کرد.

تنوع زمینه های تحصیلی و مطالعاتی؛ علاوه بر حسابداری با علوم اسلامی، ریاضیات، فیزیک، شیمی و ادبیات فارسی و انگلیسی آشنایی داشت، به نحوی که در جای جای آثار ایشان، نتایج این مطالعات آشکارا دیده می شود و غنا و پرباری کم نظیری به تالیفات، سخنرانیها و نیز کلام ایشان بخشیده است. در پیشگفتاری بر متنی به نسبت قدیمی، به قلم مرحوم عرفانی، به این شعر زیبای عربی اشاره کرده اند که مصداق حال خود ایشان هم هست:

”تلک آثارنا تدل علینا                                                                                        فانظروا بعدنا الی الاثار“

آثار ما برما دلالت می کند؛ پس بعد از ما به آثارمان نظر افکنید.

به روز بودن؛ در زندگی همواره با جریانهای علمی و اجتماعی جدید همراه و هماهنگ می شد. از جمله در سال 1323 به عضویت وابسته و در سال 1338 به عضویت پیوسته انجمن حسابداران خبره انگلستان درآمد. همچنین کتابهای ایشان، تاریخ 10 سال پس از فوت ایشان را نیز دارد. اینها جز از طریق به روز شدن میسر نیست.

کار سیستماتیک، منظم و مداوم؛ تلاش او از بدو بازگشت به ایران بدون توقف ادامه داشت. از هنگامی که در گنجاندن ماده ای در قانون مالیاتهای سال 1328 ایفای نقش کرد [درهر موقعی که انجمن محاسبین و کارشناسان قسم خورده در کشور تشکیل شود، وزارت دارایی مکلف است نتیجه رسیدگی محاسبین قسم خورده را در مورد حساب یا ترازنامه هر بازرگان یا شرکت بپذیرد، و در این صورت برای تشخیص مالیات مودی، دیگر حاجت رسیدگی به دفاتر و اوراق مودی نخواهد بود.]، تا تشکیل انجمن حسابداران خبره ایران در سال 1353 و تکمیل و بازنگری کتابهای خود، یعنی در تمام طول زندگی.

صراحت و لطافت توام در کلام؛ زندگی استاد، آکنده از لطیفه های آموزنده بود. در جایی، در پاسخ به یکی از دوستان، که به ایشان گفته بود [به دلیل سردی هوا و دوری راه]: ”فلان کار را می توانید در منزل هم انجام دهید“ پاسخ داده بودند: ”اگر قرار بر این است که پول مفت به من بدهند، من از فردا نمی آیم. “ و جایی دیگر، پس از آنکه شخص چاپلوسی در حضورشان، زبان به تحسین بازکرد، بی ریا و بی پرده تقاضای ”دوا“ کرد و داستان جالینوس از مثنوی را بازگو کرد که:

“جالینوس از یارانش می خواهد که فلان دارو را آماده کنند. یاران به وی خاطرنشان می سازند که “این دوا در علاج جنون کار رود و از کمال عقل تو بعید است که حاجت بدان کنی.”جالینوس پاسخ می دهد که امروز دیوانه ای با من در میان راه، اظهار تملق و چاکری کرد، اگر سنخیتی در میان ما نمی بود، این توجه در نزد او حاصل نمی شد.”

شوق و اشتیاق در آموختن و آموزاندن؛ دوستی می گفت: ”هنوز دوستان واپسین خنده رضایت آمیزش از دیدن آخرین کار چاپ شده اش را فراموش نکرده اند“.

میهن پرستی؛ از ایشان سئوال کرده بودند که چگونه سجادی نژاد شدی؟ با صدایی محکم و لحنی مصمم پاسخ می دهد: ” از عشقی که به کار داشتم و احساس وظیفه و مسئولیت در مقابل میهنم؛ عمرم و فراغتم را وقف کار کردم“.

سخت کوشی؛ روز دهم شهریور 1367 چشم از جهان فروبست. کنار تختش در بیمارستان پاستورنو عینکی و قلمی بود و کتابی که داشت آن را برای چاپ مجدد تصحیح می کرد.

ترجمه: دکتر کامبیز فوقاندوست حقیقی

تعریف حسابرسی مستمر

مفهوم حسابرسی مستمرچنانکه از نام آن برمی­آید، انجام حسابرسی به‌گونه‌ای پیــوسـتــه است که همـه طـول دوره مـالـی را دربرمی‌گیرد. این در مقابل مفهومی است که در آن، حسابرسی به صورت ادواری و گاه حتــی بـه صـورت کـامـلا‌ً مقطعـی انجـام می‌شود. مابه­ازای این مفهوم، در سه نوع مهم حسابرسی، به شرح زیر است:

آزمونهای رعایت: آزمونهای مربوط به طراحی و کارایی کنترلها به سراسر دوره مورد رسیدگی تسری می‌یابد. بدین ترتیب، حسـابرس می‌تواند در سراسر دوره به کارایی کنترلها اتکا کند. همه نارساییهایی که حسابرس به آنها برخورد می‌کند، بیدرنگ گـزارش می‌شود و بدین ترتیب، امکان جبران آنها در کوتاهترین زمان ممکن، فراهم می‌آید. همچنین، در ارتباط با اظهارنظر حسابرس، آثار نارساییهای مشاهده شده، تنها به دوره‌ بین گزارش نارساییهای کنترلی تا مقطع جبران آنها محدود می‌شود.

آزمونهای اثباتی (محتوای) معاملا‌ت و مانده‌ها: نمونه‌های انتخابی در سرتاسر دوره، در همـان زمانی که پدیده‌ها روی می‌دهد، تحت آزمون قرار می‌گیرد، نه به صورت مجموعه‌ای بزرگتر در تاریخی دیرتر و زمانی که کلیه نمونه‌های انتخابی تنها حکم تاریخ را پیدا کرده است.

بررسیهای تحلیلی: درک رویدادهای تجاری و بررسی منطقی بودن آنها در مقایسه با آنچه مورد انتظار بوده، به هنگام رخداد پدیده‌ها صورت می‌گیرد. این‌کار با بررسی تاریخی نتایج که می‌کوشد علل و چگونگی رخداد رویدادها را، آزمون کند و تفاوت آن را با آنچه مورد نظر بوده است، تعیین کند، متفاوت است.

مقایسه با «حسابرسی سنتی»

در دیــدگاه سـنـتــی حـســابـرسـی، اعـم از حسابرسیهای قانونی یا داخلی، حسابرسی بـه صـورت ادواری انـجام می‌پـذیـرد. حسابرسیهای قانونی معمولا‌ً از سه بخش عمده تشکیل می‌شوند:

برنامه‌ریزی: کار برنامه‌ریزی در یک مقطع زمانی بین نیمه دوره مالی و سه ماهه سوم سال مالی مورد رسیدگی صورت می‌گیرد. آزمونهای حسابرسی در این بخش، معمولا‌ً به تایید درک سیستم از طریق آزمون شناخت سیستم و اندکی بررسیهای تحلیلی محدود می‌شود.

رسیدگی ضمنی: رسیدگی ضمنی معمولا‌ً در یک مقطع زمانی واقع در سه ماهه چهارم صـورت مـی‌پـذیرد. این مرحله، آزمون رعایت کنترلها و آزمونهای اثباتی (محتوای) معاملا‌ت را دربر می‌گیرد.

رسیدگی نهایی: معمولا‌ً در زمانی پس از پایان سال مالی انجام می‌شود. بخش عمده رسیــــدگــیــهــــای نـهـــایـــی را آزمـــونـهـــای اثبـاتـی(محتـوای) مـانده‌ها و بررسیهای تحلیلی نتایج دوره تشکیل می‌دهد.

حسـابـرسـی داخلی که گفته می شود به صورت مستمر انجام می­پذیرد، معمـولا‌ً بـه صـورت «پروژه» انجام می‌شود. هر پروژه ممکن است بخشی از یک سیستم خاص یا یکی از فـراینـدهـا یـا بخشـی از عملیات تجاری صـاحبکـار باشد. رسیدگی به هر پروژه معمولا‌ً قسمتی از یک برنامه گردشی را تشکیل می‌دهد که در طول آن دوره، همه زمینه‌های عمده بنگاه، مورد رسیدگی قرار می‌گیرد. مدت انجام این رسیدگیها و تناوب آنها تابعی است از منابع در دسترس (اگرچه اغلب مبنای تصمیمگیریها در این مورد را محل جغرافیایی و جاذبه سیاحتی آن تشکیل می‌دهد.)

هنگامی در حسابرسی سنتی، بهبود در محیط کنترلی حاصل می‌شود که نارساییها، گزارش شده و اقدام لا‌زم در مورد آنها صورت گرفته باشد. طبیعت این دیدگاه، رسیـدگـی در فـاصلـه‌های زمانی جدا از یکدیگر را به یاد می‌آورد. در این فواصل زمانی ممکن است کنترلها دچار نارسایی شـود. ایـن تغییـرات مـی‌تواند ناشی از تغییرات بعدی در سیستمها، کارکنان و یا اساساً ناشی از ماهیت نیروی انسانی و تمایل بـه بـازگشـت به «روشهای قدیم» باشد. رسیدگیهای بعدی ممکن است موجب رفع مشکل شده باشد، اما نه با چنان سرعتی که بتواند از روند کلی افت محیط کنترلی به سطحی پایینتر از سطح مورد نظر پیشگیری کند، یا در واقع ممکن است روند، واپس­روی باشد.

حسابرسی مستمر موجب کشف عدم رعایت کنتــرلهـا در زمـان وقـوع آنهـا مـی‌شـود و بدین‌ترتیب می‌تواند اصلا‌ح کنترلها را پیش از اثرگذاشتن برروی سازمان، فراهم آورد. این امر موجب پیشرفت تدریجی و قابلیت حفظ محیط کنترلی در سطحی نزدیکتر به آنچه مورد انتظار است، می‌گردد.

فواید  بالقوه

این دیدگاه، برای صاحبکار حسابرس فایده‌هایی دربردارد که ممکن است موجب درخواست اجرای آن از حسابرس گردد. برخی از این فایده‌ها به شرح زیر است:

برخورد با نارساییها در زمانی نزدیک به زمان وقوع آنها: حسابرس نارساییها را در همان زمان رخداد آنها یا زمانی نزدیک  به آن  مطرح می‌کند. این امر موجب تسهیل در واکنـش صـاحبکار می‌شود بی آنکه  به  بررسی مدارک و سوابقی که مدتی از آنها گذشته است نیازی باشد. بدین ترتیب، اطــلا‌عــات در زمــان منـاسـب در اختیـار صاحبکار قرار می‌گیرد. چنان که پیشتر آمد، در این دیدگاه حسابرس مشکل و ضعف کنترلها را در زمانی مطرح می‌کند که اقدام  بموقع  نسبت به رفع آنها امکانپذیراست. این امر از لحاظ انطباق با مفاد قانون ساربینز اکسلی (Sarbanes-Oxley) نیز اهمیت دارد، اگرچه این امر در حال حاضر فقط در ارتباط با شرکتهای امریکایی پذیرفته شده در بورس اوراق بهادار موضوعیت می‌یابد.

نشانی از اشراف بهتر بر اداره امور: اتخاذ و اسـتـفــاده از مـتــدولــوژیـهـای پیشـرفتـه حسابرسی باید یکی از راههای نمایش این موضوع به بازار باشد که مدیریت، چیزی برای پنهان کردن ندارد.

نتایج حسابرسی موجب «شگفتی» نخواهد شد: برای مثال، یک اخطار بموقع حسابرس درباره احتمال ناباب شدن بـرخـی از اقـلا‌م مـوجـودیها این امکـان را بـرای مدیریت فراهم می‌سازد که یا فکری برای فـــــــــروش آن اقلا‌م بکند و یا اینکه در پایان سال به تناسب افت ارزش آنهـا، ذخیره کافی در حسابها منظور نماید. این وضع را با موقعیتی می‌توان مقایسه کرد که در آن حسابرس پس از پایان سال مالی موضوع را کشف کرده باشد و برای تامین ذخیره افت ارزش آنها پافشاری کند که این امر به‌نوبه خود کاهش شدید سود دوره را به دنبال داشته باشد.

درکاربرد این دیدگاه فایده‌هایی نیز برای حسابرسان متصور است تا آنجا که موجبات تمایل آنها به تغییر دیدگاه گذشته را فراهم می‌آورد. برخی از این فایده‌ها عبارت است از:

قابلیت توزیع حجم کار: دیدگاه فعلی انجام حسابرسی ضمنی و متعاقباً رسیدگی نهایی موجب ایجاد تنگنا در برنامه‌ریزی نیروی انسانی می‌شود. اگرچه در مورد حسابرسی ضمنی تا حدی قابلیت انعطاف زمانی وجود دارد، اما در مورد حسابرسیهای نهـایی با توجه به ضرورت ارائه بموقع گزارشها، این قابلیت بسیار محدود به نظر می‌رسد. معمولاً تراکم شدید کارها در پایان سال تقویمی ممکن است بر برنامه­ریزی کار تاثیر شدید گذارد و موجب کمبود نیرو در دوره زمانی چندماهه ابتدای سال تقویمی شـود. این امر به‌نوبه خود ممکن است ساعات زیاد اضافه کاری، عدم استفاده از مرخصی، استفاده از نیروهای موقت و حتی عــدم پــــــذیــــــرش صاحبکار جدید را مــوجـب شـود. اعمـال دیــدگـاه حسـابـرسـی مستمـر می‌تواند نوسانات حجم کار را تا حد زیادی تعدیل کند و موجب توزیع مناسب حجم کار در طول سال گردد.

ارائه بموقع نظرحرفه‌ای حسابرس: در دیدگاه حسابرسی مستمر برخلا‌ف وضع فعلـی که اظهارنظر تنها در پایان سال به صاحبکار منتقل می‌شود، حسابرس قادر خواهد بود نظر حرفه‌ای خود را با نظم و تناوب بیشتری در طول سال به صاحبکار منتقل کند. بدین ترتیب، سرمایه‌گذاران نیز در مــوقعیتـی قـرار می‌گیـرنـد کـه بـرای تصمیمگیریهای سرمایه‌گذاری از اطلا‌عات بروزتری اسـتـفــاده کـنـنــد. شایــد هم سـرمایه‌گـذاران بتواننـد از اظهـارنظـر حسابرسان به صورت پرداخت برای هر بار مراجعه برخوردار شوند.

ارتقـای سطـح روابط با صاحبکار: حسـابـرسی بموقع، فعال و مفید برای صاحبکار، به جای حسابرسی منفعل و متضمن رودررویی با خود وی، می‌تواند به بهبود روابط حسابرس  با صاحبکار بینجامد. تماسهای منظم ناشی از فرصتهای به‌دست آمده در حسابرسی مستمر ممکن است به تقویت روابط با صاحبکار و شناخت هر چه کاملتر فرصتهای ارائه خدمات بیشتر بیانجامد.

کاربرد عملی حسابرسی مستمر

در حسابرسی مستمر لا‌زم است  حسابرس بتـواند نظارت مستمری بر سیستمهای صاحبکار اعمال کند. در مورد برخی از صاحبکاران بزرگ ممکن است حضور همـواره حسـابرس در محیط صاحبکار ضرورت یابد. در این صورت حسابرس این فرصت را خواهد یافت که برفرایند تکوین گزارشهای سیستمها نظارت کند و آنها را مورد رسیدگی قرار دهد و هر نوع اطلا‌عاتی را در زمان ضرورت به‌دست آورد. در مورد ســایـر صـاحبکـاران ممکـن اسـت نـوعـی دسترسی به سیستمهای صاحبکار از محل دفترکار حسابرس ضرورت پیدا نماید. استفاده از روشهای حسابرسی کامپیوتری به منظور ارتقای سطح کارایی حسابرسی امری ضــــــروری بــنــظـــــر مـــــی‌رســـــد، چـــــه در غیراین‌صورت ممکن است انجام عملیات، با بهای تمام شده و صرف زمان بیشتری همراه باشد. کلیه گزارشها، رسیدگیها و اطـلا‌عـات استخـراجـی مـورد نیـاز بـرای رسیـدگیهـای حسـابرس باید به صورت خـودکار (توسط سیستم) تهیه شود. در بهترین حالت ممکن، حسابرس باید بتواند اطلا‌عات را با اعمال دیدگاه بررسی «موارد استثنایی» رسیدگی کند. یکی از دیدگاههای بهره‌برداری از تـولیـد خودکار اطلا‌عات، استفاده از ابزارهای تحلیل اطلا‌عات و اطلا‌عات­کاوی برای پردازش اطلا‌عات موجود در پرونده‌های پیاده شده از سیستم مورد نظر است. این امر خود دارای دو عیب عمده است:

استخراج و انتقال اطلا‌عاتی که باید مورد تجزیه و تحلیل قرار گیرد موضوع پیچیده‌ای است. تنوع سیستمهای مورد استفاده توسط صاحبکاران موجب می‌شود که منابع زیادی بـرای تحصیـل اطـلا‌عـات در یـک قـالب استاندارد ضرورت یابد. علا‌وه براین، موانع دیگری نیز وجود دارد که به‌نوبه خود نیاز به صرف منابع دارد. از جمله این موانع مــی‌تـوان رمـزگـذاری و رمـزی کـردنهـا، دیواره‌های آتش تعبیه شده، انباره‌های اطلا‌عاتی و بالا‌خره تفاوتهای موجود بین قوانین حفاظت از اطلا‌عات در کشورهای مختلف و نظایر آنها را نام برد.

 ‌تـجــزیــه وتحلیـل و بررسی اطلا‌عات دریافت شده از سیستمهای صاحبکار ممکن است به حسابرس در رسیدگیهای مربوط به معاملا‌ت کمک کند، اما برای رسیدگی به وضع کنترلها ممکن است ضرورت یابد که کلیه معاملا‌ت، تا جایی مـورد رسیـدگـی قـرار گیرد که اطمینان حاصل گردد در پردازشهای مربوط به آنها، هیچ استثنایی وجود نداشته است. روش دیگر،  ثبت و ضبط سوابق سیستمها برروی پــرونــده اســت. در واقـع، در ایـن روش مستندات و یا نارسایی و عدم کارکرد کنترلها مورد بررسی قرار می‌گیرد. این عملیات، به سادگی قابل خودکارسازی نیست و مضافاً  پرونده ثبت و ضبط سوابق سیستم ممکن است به وسیله ا‌فرادی که تمایلی به باقی ماندن آثار کارهای خود ندارند، مورد «جرح و اصلا‌ح» قرار گیرد. مشکل دیگر این که ممکن است برخی از صاحبکاران، گاهی این پرونده مورد استفاده حسابرس را از عملیات خود حذف کنند. اصولا‌ً یکی از راه‌حل‌هایی که توسط «واحد پردازش اطلا‌عات» در مواقع کندی عملیات سیستم، پیشنهاد می‌شود، از کار انداختن پرونده ثبت و ضبط سوابق اطلا‌عات، برای تسریع در عملکرد سیستم است.

گزینـه پیشنهـادی در ایـن مقـالـه، اعمـال هوشیاری و نظارت مستمر در مورد کنترلها است. راه‌حل پیشنهادی به استفاده از سیستمهای حسابرسی تعبیه شده در سیستم صاحبکار بسیار شباهت دارد؛ یعنی نظارت بر اطلا‌عات در همان مبداء و منبع ایجـاد آن و تجزیه و تحلیل و رسیدگی اطلا‌عاتی که بعداً خروجی سیستم را تشکیل می‌دهد. ویژگیهای بارز روش پیشنهادی به شرح زیر است:

در ایــن روش ابــزارهــای نظـارتـی بـرپایگاههای اطلا‌عاتی مرتبط با سیستمهای کاربردی متمرکز می‌شود (نه برروی خود سیستمهای کاربردی) و این تمرکز تغییرات پایگاههای اطلا‌عاتی و کنترلها را نیز شامل می‌گردد.

عملیات از طریق ارتباط بین کامپیوتر مرکزی حسابرس با سیستم شبکه صاحبکار صورت می‌گیرد.

کامپیوتر مرکزی متعلق به حسابرس و در کنترل اوست و هیچ نوع نرم‌افزاری برروی سیستم صاحبکار استقرار نمی‌یابد.

عملیات این‌گونه ابزارها در عین استقلا‌ل از محیط اجرایی نرم‌افزار عمومی صاحبکارها، برکلیه پایگاههای اطلا‌عاتی نظارت می‌کند، بدین ترتیب قادر خواهد بود در محیطهــایــی کــه درآنهـا سیستمهـای گوناگون برنامه‌ریزی منابع بنگاه (ERP) استفاده می‌شود، نیز عمل کند ونیازی به همگن و یکسان بودن سیستمهای مورد رسیدگی وجود ندارد.

محـل استقـرار اصلـی اطلا‌عات روی سیستم های صاحبکاراست و تنها اطلا‌عات از پیش تعریف شده توسط حسابرس،  پــس از اسـتـخــراج ازطــریــق پسـت الکترونیک به سیستم حسابرس گزارش می‌شود. اطلا‌عات مورد نظر حسابرسی ممکن است از مواردی  چون استثناها، نمونه‌های ازپیش تعریف شده، تغییرات سیستم و نارساییهای کنترلها تشکیل شود.

مطالب مورد نظر از محیط صاحبکار و با استفاده از نسخه‌برداری از سیستم صاحبکار از طریق پست الکترونیک بدست حسابرس می‌رسد و بدین ترتیب می‌شود آن را به سرعت مورد رسیدگی قرار داد و مشکلا‌ت را در کوتاهترین زمان ممکن برطرف کرد. این امر به نوبه خود حسابرس را قادر مـی‌سـازد کـه با پیگیری موارد استثنایی رسیدگی شده برروی سیستم صاحبکار، خود را قانع کند که با موضوعات مورد رسیدگی برخورد مناسب صورت گرفته و مستندات کافی در مورد کارایی کنترلها به‌دست آمده است.

‌در این روش دو شیوه می‌توان به کاربرد، هم می‌توان با برنامه‌ریزی قبلی گزارشی از رویدادهای قابل رسیدگی را به موازات تغییرات پدید آمده در پایگاه اطلا‌عات سیستم صاحبکار در اختیار داشت و هم ممکن است گزارشهای از پیش تعریف شده ادواری از سیستــم دریـافـت کـرد (مثـلا‌ً اطـلا‌عـات لا‌زم برای شاخصهای مهم عملیاتی).

موضوعات مورد رسیدگی را می‌توان  از طریق پست­الکترونیکی یا تماسهای تلفنی، بـه تناسب پیگیری کرد. در این روش، اطلا‌عات صاحبکار و گزارشهای ایجاد شده نسخه‌برداری شده است و فرصت لا‌زم بـرای انجام هر نوع رسیدگی نیز فراهم می‌شود. در صورتی که حسابرس صلا‌ح بـداند می‌تواند با تامل و گذشت زمان مناسب، بدون اعمال رسیدگیهای گسترده، توجیه منـاسـب و مستنـدات لا‌زم در ارتباط با موضوع مورد رسیدگی را از صاحبکار دریافت کند. این کار جنبه دیگری در ارتباط با کارایی محیط کنترلی صاحبکار نیز دارد، زیرا در صورتی که صاحبکار بتواند به سرعت پاسخگو باشد، موضوع  را می‌توان به عنوان قرینه‌ای برکارایی محیط کنترلی و قدرت رفع اشکالا‌ت تلقی کرد.

نکاتی که از این تجربه باید آموخت

نکات قابل ملا‌حظه این دیدگاه تجربی با صاحبکاران، در حسابرسیهای قانونی و حسابرسیهای داخلی، طی مدت یک‌سال کار برد آن به شرح زیر است.

کل فرایند حسابرسی را نمی‌توان به صورت خودکار انجام داد

هنوز در مورد برخی از آزمونها، اعمال روشهای سنتی و دستی از کارایی بیشتری برخوردار است؛ در برخی از موارد انجام دستی امور تنها روش انجام کار می‌باشد. هنوز مواردی وجود دارد که برای ایجاد شواهد عینی، حضور فیزیکی حسابرس در آنها ضروری است. از جمله این‌گونه موارد می‌توان نظارت بر انبارگردانی و مشاهده کارایی عملی کنترلها را نام برد. همچنین رویکرد خودکارسازی کلیه امور ممکن اسـت مـوضوع چندان درخور پذیرشی نباشد، زیرا، این کار حسابرسی را بیشتر به یک کالا‌ شباهت می‌دهد که نتیجه آن، کاهش بیشتر حق‌الزحمه است.

حضور عینی حسابرس همچنان مورد نیاز است و جایگزینی ندارد

تخصص و مهارت حسابرس هنوز برای موارد برنامه‌ریزی حسابرسی، تحلیل و براورد نظر حسابرس، تعیین آزمونهای قابل انجام و بهترین روشهای انجام آنها، ضرورت دارد. از این‌گونه موارد باز هم می‌توان مورد گزارشهای ایجاد شده در فرایند حسابرسی مستمر را نام برد. بررسی و تحلیل این گزارشها به اشراف بر جزئیات امور بازرگانی صاحبکار برای تفسیر و تصمیمگیری درباره اقدامات لا‌زم نیاز دارد.این مهارتها به ویژه در مورد بررسی شاخصهای عمده عملیاتی و تحلیل آنها قابل انکار نیست. این احتمال وجــود دارد کـه در تـرکیـب گـروههـای حسابرسی تغییراتی به وجود آید، بدین ترتیب که نقش همکاران با سابقه و تجربه بیشتر در گروه افزایش یابد و نیاز به سیاهی لشگری که کارش  فقط تیک زدن است، کمتر شود.

لا‌زمه حسابرسی مستمر، ارزیابی مستمر خطر حسابرسی و برنامه‌ریزی آن است

تغییرات محیطی صاحبکار باید با توجه به اطلا‌عات حاصل از گزارشهای نظارتی حسابرس و سایر اطلا‌عات برون‌سازمانی به‌دست آمده، مورد ارزیابی مجدد قرار گیرد. نارساییهای مشاهده شده در کنترلها در صورتی که در راستای برطرف کردن آنها اقدامی صورت نگیرد موجبات بررسی وجــود کـنـتــرلهـای جبـرانـی یـا گستـرش آزمونهای اثباتی(محتوای) حسابرس را  فراهم می­آورد. برعکس در صورتی که گزارشهای ناشی از رسیدگیهای حسابرس، موید بهبود محیط کنترلی باشد، منجربه آزمـون کنتـرلهـای جـدید و کاهش سایر اقـدامات حسابرس خواهد شد. در این شیوه، زمانبندی کار نیز ممکن است تحت تاثیر قرار گیرد، بدین معنی که برنامه‌ریزی حسابرسی سال مالی بعد را می‌توان  پیش از پایان عملیات حسابرسی سال مورد رسیدگی، انجام داد.

مشهودتر شدن آثار حسابرسی

ارسال نسخه‌های متعدد از گزارش کارهای انجام یافته حسابرسی موجب شناخت بیشتر صاحبکار از تلا‌شهای حسابرس و نتایج کار او می‌شود. گاه صاحبکار نمی‌تواند ارزش واقعی کار حسابرس را دریابد. این امر تعجبی هم ندارد، زیرا در بسیاری از موارد، تنها چیزی که دست صاحبکار را می‌گیرد، یک گزارش یک صفحه‌ای به نام «گـزارش حسابرس» است که در برخی مـوارد، کار ماشین کردن آن نیز توسط کارکنان خود صاحبکار انجام شده است. گزارشهای حاصل از حسابرسی مستمر یاداوری می‌کند که کاری در جریان است، اگرچه صاحبکار در محیط کار خود سیاهی لشگر حسابرسان را نمی‌بیند که مشغول بررسی مستندات هستند.

استفاده از شاخصهای عمده عملیات چندان همه‌گیر نیست

در بسیاری از شرکتها هنوز هم مدیران شرکت می‌توانند به همان صورتهای مالی سنتــی یـعـنــی تــرازنــامـه و سـودوزیـان و یــادداشـتـهـای تـوضیحـی آن اکتفـا کننـد. شاخصهای عمده عملیاتی اغلب نه تعیین می‌شوند و نه مورد استفاده قرار می‌گیرد. در صورتی هم که چنین کاری انجام شود، تعداد زیادی از این شاخصها تنها محاسبه و گزارش می‌شود. استفاده از دیــدگــاه نـظــارتــی مـبـتـنــی بـر استفـاده از شاخصهای عمده عملیاتی به ارتباط نزدیکتر با صاحبکار در راستای شناخت بیشتر این معیارها و نحوه استفاده موثر از آنها، منجر می­شود.

صاحبکار باید سیستمهای قابل اعتماد داشته باشد

محیط کنترلی صاحبکار باید به اندازه کافی قابل اعتماد باشد تا از دیدگاه حسابرسی، حسابرسی مبتنی بر کنترلها قابل اجرا شود. آزمونهای اثباتی (محتوا) ممکن است با استفاده از دیدگاه حسابرسی مستمر انجام شود، اما در این صورت از ظرفیت کامل این شیوه حسابرسی بهره‌برداری نشده است. سیستمهای صاحبکار باید علا‌وه بر قابلیت اعتماد از مستندسازی کافی نیز برخوردار باشد. طراحی آزمونهای لا‌زم در محیط این‌گونه سیستمها، در صورتی که کارهای پردازشی صاحبکار از طریق پیمانکاران برون سازمانی انجام گیرد و در درون شرکت، اطلا‌عات یا مستندات کافی وجود نداشته باشد، به نحو بارزی بر دشواری کار خواهد افزود.

دانستن زبانهای خارجی بسیار مفید است

اگر حسابرس با زبانهای خارجی آشنایی داشته باشد، بسیار ارزشمند است. اغلب عناوین جدولهای پایگاههای اطلا‌عاتی و اسامی فیلدها در نرم‌افزار از پیش آماده شده فـرانگـو (Frango) که یک نرم‌افزار تهیه اطلا‌عات تلفیقی است، به زبان سوئدی است. اطلا‌عات مشابه در نرم‌افزار سپ (SAP) به زبان آلمانی است و برای آنکه پیچیدگی موضوع بیشتر آشکار شود باید تصریح شود که به زبان آلمانی و به شکل مختصر شده کلمات آلمانی است. بدین ترتیب دربرخورد با این‌گونه موارد است که حسابرس در می‌یابد ای کاش در تمام دوران تحصیل به دروس زبان توجه بیشتری نشان می‌داد.

ارتباط با قانون ساربینز- اکسلی

قانون ساربینز اکسلی که در سال 2002 به تصویب کنگره امریکا رسید و از این پس در این متن از آن با نام ساکس(SOX) یا «قانون» یادخواهد شد، پاسخی بود برای رسواییهای بزرگی که در سالهای 2001 و 2002 در امریکا روی داد و موجب گردید تا اعتماد عمومی از بنگاههای بزرگ سلب گردد (انرون، ورلدکام و غیره.) در بخش404 این قانون، مدیران شرکتهای پذیرفته شده در بورسهای امریکا موظف شده‌اند تایید نمایند که از یک سیستم موثر کنترلی محیط سیستم گزارشگری مالی برخوردار هستند. این امر به اندازه کافی منطقی به نظر می‌رسد و در قوانین انگلستان نیز سوابقی از این نحوه عمل وجود دارد که از جمله آنها می‌توان سوابق موجود در قانون ترن بول (Turnbull) را نام برد. اما قانون ساکس یا حداقل  در تفسیری که از آن توسط کمیسیون بورس اوراق بهادارامریکا (SEC) به عمل آمده است، پا را از این هم فراتر گذاشته است. موید این موضوع آن است که می‌گوید:

1- لا‌زم است که کنترلها، مدون و مستند بوده و در راستای حصول اطمینان از کارایی آنها مورد آزمون قرار گرفته باشند.

2- مدیران لا‌زم است که نتیجه‌گیریهای خود در مورد کارایی سیستم را گزارش نمایند.

3- حــســــابـــرســـان مـسـتـقـــل لا‌زم اســـت دیـدگـاههای کنترلی مدیریت را بررسی، کنتـرلهـا را آزمون، و نظر حرفه‌ای خود را در ارتباط با کارایی کنترلها ارائه کنند.

4- گزارش ارزیابی کنترلهای داخلی برای بررسی آن باید در اختیار کمیسیون اوراق بهادار قرار گیرد.

این قانون تا آنجا پیش می‌رود که مسئولا‌ن را قادر می‌سازد تا از افراد و شرکتها، رعایت عملی آن را خواستار شوند. ارائه عمومی اطلا‌عات نادرست می‌تواند جرایم نقدی سنگین و حتی مجازات زندان را به دنبال داشته باشد. نیازی به تصریح ندارد که این امـر مـی‌تـواند تنشهایی را در محیطهای شرکتها به دنبال داشته باشد، به ویژه در محیط شرکتهای خارجی که در بازارهای سرمایه امریکایی فعالیت دارند. زیرا، بسیاری از شرکتها معتقدند که سیستمهای کنترلی کافی در محیط آنها استقرار یافته، اما  تعداد بالنسبه کمتری از آنها دارای مستندسازی کافی می­باشند و باز هم به مراتب تعداد کمتری وجود دارد که در آنها کنترلها مورد آزمون قرار گرفته و مستندات آزمونها در آنها نگاهداری شده باشد. علا‌وه بر جرائم قابل اعمال توسط کمیسیون اوراق بهادار، مخاطرات مربوط به آثار ناشی از انتشار اخبار مربوط به اینگونه موارد نیز در بین است. انتشار اطلا‌عاتی در ارتباط با اینکه سیستم کنترلی شرکتی از کفایت لا‌زم برخوردار نیست، می‌تواند از دیدگاه قیمت سهام و اعتماد طرفهای تجاری فاجعه‌آمیز تلقی گردد.

حسابرسی مستمر می‌تواند از دیدگاه آزمون کنترلها در ارتباط با مفاد قانون «ساکس» کمک بزرگی به شمار آید. در شرکتهایی که بـه این مرحله رسیده‌اند، می‌تواند این احساس به خوبی دریافت شود که تامل اینکه کنترلی در سه ماهه چهارم یک سال مالی مورد آزمون قرار گیرد و تازه در آنها مشخص گردد که از ابتدای سال تا آن موقع این کنترل از کارایی  کافی برخوردار نبوده، می‌توانسته است مشکلا‌ت اساسی را به دنبال داشته باشد. براساس مفاد قانون ساکس، همچنین لا‌زم است در پایان سال نیز کارایی کنترلها مورد تایید قرار گیرد. این امر دو پرسش را مطرح می‌نماید. اول اینکه، اگر قرار است کنترل کارامد ارزیابی شود، آخرین باری که باید مورد آزمون قرار گیرد، از نظر زمانی در چه فاصله‌ای قبل از پایان سال باید باشد؟ به عبارت دیگر، فاصله ایمن بین زمان آزمون و پایان سال چقدر می‌تواند باشد که در آن فاصله حسابرس بتواند اطمینان یابد که در فاصله بین انجام آزمون و پایان سال مالی فرصتی برای فروریختن کنتـرل بـه وجـود نیـامـده است؟ دوم، در صورت عدم کارایی کنترل، آیا هنوز در همان دوره مالی فرصت کافی برای ترمیم کنترل فاقد کارایی وجود خواهد داشت؟

واضح است که حسابرسی مستمر از نظر توزیع حجم کار در سراسر طول سال و انجام آن به صورت مجموعه‌های کوچکتری از آزمونها، در راستای حصول اطمینان از کارایی کنترلها و استمرار کارایی آنها در طول سال مالی، دیدگاه جذابی به نظر می‌رسد. بدین‌ترتیب فاصله زمانی بین آخرین آزمونها و پایان دوره مورد رسیدگی می‌تواند کاملا‌ً کوچک شود، یا حتی به حد صفر برسد. توزیع و گسترش حجم کار به سراسر دوره می‌تواند این تداعی را به وجود آورد که در مجموع بر حجم کلی کار افزوده گردیده است. ا‌ز اینجا است که اهمیت استفاده از تکنولوژیهای پیشرفته و استفاده از روشهای ماشینی و خودکار برای انجام آزمونها در این دیدگاه بارز به نظر می‌رسد.

در مورد شرکتهای فاقد یک ساختار منسجم خود ارزیابی و یا فاقد منابع کافی برای انجام آن، این روش می‌تواند تنها روش قابل اعمال برای تحمل حجم کار باشد. استفاده از یک سیستم هشداردهنده، می‌تواند پاسخی به اینگونه مشکلا‌ت به شمار رود. به عبارت دیگر، به جای اعلا‌م مکرر اینکه کنترل کار خود را انجام می‌دهد، گاهی می‌شود دیدگاه هشداردهنده اتخاذ شده و زمان توقف تاثیر کنترل را، اعلا‌م داشت. در صورتی هم که کنترل تاثیر و کارایی خود را از دست نداده باشد، حسابرس نیازی به انجام عمل دیگری نخواهد داشت. حسابرسی مستمر از دیدگاه کشف کنترلهای خنثی شده، یا کنترلهایی که بعداً خنثی خواهند شد، در اولین فرصتهای ممکن و شروع به ترمیم اینگونه کنترلها، می‌تواند جذابیت داشته باشد. اعلا‌ن این که کنترلهای آنها از کفایت کافی برخوردار نیست و صدور گزارش بدون شرط برای آنها امکانپذیر نیست به صاحبکار در آخرین ماههای سال احتمال کمی دارد که مورد استقبال صاحبکار واقع شود.

ترجمه: دکتر کامبیز فوقاندوست حقیقی

تعریف حسابرسی مستمر

مفهوم حسابرسی مستمرچنانکه از نام آن برمی­آید، انجام حسابرسی به‌گونه‌ای پیــوسـتــه است که همـه طـول دوره مـالـی را دربرمی‌گیرد. این در مقابل مفهومی است که در آن، حسابرسی به صورت ادواری و گاه حتــی بـه صـورت کـامـلا‌ً مقطعـی انجـام می‌شود. مابه­ازای این مفهوم، در سه نوع مهم حسابرسی، به شرح زیر است:

آزمونهای رعایت: آزمونهای مربوط به طراحی و کارایی کنترلها به سراسر دوره مورد رسیدگی تسری می‌یابد. بدین ترتیب، حسـابرس می‌تواند در سراسر دوره به کارایی کنترلها اتکا کند. همه نارساییهایی که حسابرس به آنها برخورد می‌کند، بیدرنگ گـزارش می‌شود و بدین ترتیب، امکان جبران آنها در کوتاهترین زمان ممکن، فراهم می‌آید. همچنین، در ارتباط با اظهارنظر حسابرس، آثار نارساییهای مشاهده شده، تنها به دوره‌ بین گزارش نارساییهای کنترلی تا مقطع جبران آنها محدود می‌شود.

آزمونهای اثباتی (محتوای) معاملا‌ت و مانده‌ها: نمونه‌های انتخابی در سرتاسر دوره، در همـان زمانی که پدیده‌ها روی می‌دهد، تحت آزمون قرار می‌گیرد، نه به صورت مجموعه‌ای بزرگتر در تاریخی دیرتر و زمانی که کلیه نمونه‌های انتخابی تنها حکم تاریخ را پیدا کرده است.

بررسیهای تحلیلی: درک رویدادهای تجاری و بررسی منطقی بودن آنها در مقایسه با آنچه مورد انتظار بوده، به هنگام رخداد پدیده‌ها صورت می‌گیرد. این‌کار با بررسی تاریخی نتایج که می‌کوشد علل و چگونگی رخداد رویدادها را، آزمون کند و تفاوت آن را با آنچه مورد نظر بوده است، تعیین کند، متفاوت است.

مقایسه با «حسابرسی سنتی»

در دیــدگاه سـنـتــی حـســابـرسـی، اعـم از حسابرسیهای قانونی یا داخلی، حسابرسی بـه صـورت ادواری انـجام می‌پـذیـرد. حسابرسیهای قانونی معمولا‌ً از سه بخش عمده تشکیل می‌شوند:

برنامه‌ریزی: کار برنامه‌ریزی در یک مقطع زمانی بین نیمه دوره مالی و سه ماهه سوم سال مالی مورد رسیدگی صورت می‌گیرد. آزمونهای حسابرسی در این بخش، معمولا‌ً به تایید درک سیستم از طریق آزمون شناخت سیستم و اندکی بررسیهای تحلیلی محدود می‌شود.

رسیدگی ضمنی: رسیدگی ضمنی معمولا‌ً در یک مقطع زمانی واقع در سه ماهه چهارم صـورت مـی‌پـذیرد. این مرحله، آزمون رعایت کنترلها و آزمونهای اثباتی (محتوای) معاملا‌ت را دربر می‌گیرد.

رسیدگی نهایی: معمولا‌ً در زمانی پس از پایان سال مالی انجام می‌شود. بخش عمده رسیــــدگــیــهــــای نـهـــایـــی را آزمـــونـهـــای اثبـاتـی(محتـوای) مـانده‌ها و بررسیهای تحلیلی نتایج دوره تشکیل می‌دهد.

حسـابـرسـی داخلی که گفته می شود به صورت مستمر انجام می­پذیرد، معمـولا‌ً بـه صـورت «پروژه» انجام می‌شود. هر پروژه ممکن است بخشی از یک سیستم خاص یا یکی از فـراینـدهـا یـا بخشـی از عملیات تجاری صـاحبکـار باشد. رسیدگی به هر پروژه معمولا‌ً قسمتی از یک برنامه گردشی را تشکیل می‌دهد که در طول آن دوره، همه زمینه‌های عمده بنگاه، مورد رسیدگی قرار می‌گیرد. مدت انجام این رسیدگیها و تناوب آنها تابعی است از منابع در دسترس (اگرچه اغلب مبنای تصمیمگیریها در این مورد را محل جغرافیایی و جاذبه سیاحتی آن تشکیل می‌دهد.)

هنگامی در حسابرسی سنتی، بهبود در محیط کنترلی حاصل می‌شود که نارساییها، گزارش شده و اقدام لا‌زم در مورد آنها صورت گرفته باشد. طبیعت این دیدگاه، رسیـدگـی در فـاصلـه‌های زمانی جدا از یکدیگر را به یاد می‌آورد. در این فواصل زمانی ممکن است کنترلها دچار نارسایی شـود. ایـن تغییـرات مـی‌تواند ناشی از تغییرات بعدی در سیستمها، کارکنان و یا اساساً ناشی از ماهیت نیروی انسانی و تمایل بـه بـازگشـت به «روشهای قدیم» باشد. رسیدگیهای بعدی ممکن است موجب رفع مشکل شده باشد، اما نه با چنان سرعتی که بتواند از روند کلی افت محیط کنترلی به سطحی پایینتر از سطح مورد نظر پیشگیری کند، یا در واقع ممکن است روند، واپس­روی باشد.

حسابرسی مستمر موجب کشف عدم رعایت کنتــرلهـا در زمـان وقـوع آنهـا مـی‌شـود و بدین‌ترتیب می‌تواند اصلا‌ح کنترلها را پیش از اثرگذاشتن برروی سازمان، فراهم آورد. این امر موجب پیشرفت تدریجی و قابلیت حفظ محیط کنترلی در سطحی نزدیکتر به آنچه مورد انتظار است، می‌گردد.

فواید  بالقوه

این دیدگاه، برای صاحبکار حسابرس فایده‌هایی دربردارد که ممکن است موجب درخواست اجرای آن از حسابرس گردد. برخی از این فایده‌ها به شرح زیر است:

برخورد با نارساییها در زمانی نزدیک به زمان وقوع آنها: حسابرس نارساییها را در همان زمان رخداد آنها یا زمانی نزدیک  به آن  مطرح می‌کند. این امر موجب تسهیل در واکنـش صـاحبکار می‌شود بی آنکه  به  بررسی مدارک و سوابقی که مدتی از آنها گذشته است نیازی باشد. بدین ترتیب، اطــلا‌عــات در زمــان منـاسـب در اختیـار صاحبکار قرار می‌گیرد. چنان که پیشتر آمد، در این دیدگاه حسابرس مشکل و ضعف کنترلها را در زمانی مطرح می‌کند که اقدام  بموقع  نسبت به رفع آنها امکانپذیراست. این امر از لحاظ انطباق با مفاد قانون ساربینز اکسلی (Sarbanes-Oxley) نیز اهمیت دارد، اگرچه این امر در حال حاضر فقط در ارتباط با شرکتهای امریکایی پذیرفته شده در بورس اوراق بهادار موضوعیت می‌یابد.

نشانی از اشراف بهتر بر اداره امور: اتخاذ و اسـتـفــاده از مـتــدولــوژیـهـای پیشـرفتـه حسابرسی باید یکی از راههای نمایش این موضوع به بازار باشد که مدیریت، چیزی برای پنهان کردن ندارد.

نتایج حسابرسی موجب «شگفتی» نخواهد شد: برای مثال، یک اخطار بموقع حسابرس درباره احتمال ناباب شدن بـرخـی از اقـلا‌م مـوجـودیها این امکـان را بـرای مدیریت فراهم می‌سازد که یا فکری برای فـــــــــروش آن اقلا‌م بکند و یا اینکه در پایان سال به تناسب افت ارزش آنهـا، ذخیره کافی در حسابها منظور نماید. این وضع را با موقعیتی می‌توان مقایسه کرد که در آن حسابرس پس از پایان سال مالی موضوع را کشف کرده باشد و برای تامین ذخیره افت ارزش آنها پافشاری کند که این امر به‌نوبه خود کاهش شدید سود دوره را به دنبال داشته باشد.

درکاربرد این دیدگاه فایده‌هایی نیز برای حسابرسان متصور است تا آنجا که موجبات تمایل آنها به تغییر دیدگاه گذشته را فراهم می‌آورد. برخی از این فایده‌ها عبارت است از:

قابلیت توزیع حجم کار: دیدگاه فعلی انجام حسابرسی ضمنی و متعاقباً رسیدگی نهایی موجب ایجاد تنگنا در برنامه‌ریزی نیروی انسانی می‌شود. اگرچه در مورد حسابرسی ضمنی تا حدی قابلیت انعطاف زمانی وجود دارد، اما در مورد حسابرسیهای نهـایی با توجه به ضرورت ارائه بموقع گزارشها، این قابلیت بسیار محدود به نظر می‌رسد. معمولاً تراکم شدید کارها در پایان سال تقویمی ممکن است بر برنامه­ریزی کار تاثیر شدید گذارد و موجب کمبود نیرو در دوره زمانی چندماهه ابتدای سال تقویمی شـود. این امر به‌نوبه خود ممکن است ساعات زیاد اضافه کاری، عدم استفاده از مرخصی، استفاده از نیروهای موقت و حتی عــدم پــــــذیــــــرش صاحبکار جدید را مــوجـب شـود. اعمـال دیــدگـاه حسـابـرسـی مستمـر می‌تواند نوسانات حجم کار را تا حد زیادی تعدیل کند و موجب توزیع مناسب حجم کار در طول سال گردد.

ارائه بموقع نظرحرفه‌ای حسابرس: در دیدگاه حسابرسی مستمر برخلا‌ف وضع فعلـی که اظهارنظر تنها در پایان سال به صاحبکار منتقل می‌شود، حسابرس قادر خواهد بود نظر حرفه‌ای خود را با نظم و تناوب بیشتری در طول سال به صاحبکار منتقل کند. بدین ترتیب، سرمایه‌گذاران نیز در مــوقعیتـی قـرار می‌گیـرنـد کـه بـرای تصمیمگیریهای سرمایه‌گذاری از اطلا‌عات بروزتری اسـتـفــاده کـنـنــد. شایــد هم سـرمایه‌گـذاران بتواننـد از اظهـارنظـر حسابرسان به صورت پرداخت برای هر بار مراجعه برخوردار شوند.

ارتقـای سطـح روابط با صاحبکار: حسـابـرسی بموقع، فعال و مفید برای صاحبکار، به جای حسابرسی منفعل و متضمن رودررویی با خود وی، می‌تواند به بهبود روابط حسابرس  با صاحبکار بینجامد. تماسهای منظم ناشی از فرصتهای به‌دست آمده در حسابرسی مستمر ممکن است به تقویت روابط با صاحبکار و شناخت هر چه کاملتر فرصتهای ارائه خدمات بیشتر بیانجامد.

کاربرد عملی حسابرسی مستمر

در حسابرسی مستمر لا‌زم است  حسابرس بتـواند نظارت مستمری بر سیستمهای صاحبکار اعمال کند. در مورد برخی از صاحبکاران بزرگ ممکن است حضور همـواره حسـابرس در محیط صاحبکار ضرورت یابد. در این صورت حسابرس این فرصت را خواهد یافت که برفرایند تکوین گزارشهای سیستمها نظارت کند و آنها را مورد رسیدگی قرار دهد و هر نوع اطلا‌عاتی را در زمان ضرورت به‌دست آورد. در مورد ســایـر صـاحبکـاران ممکـن اسـت نـوعـی دسترسی به سیستمهای صاحبکار از محل دفترکار حسابرس ضرورت پیدا نماید. استفاده از روشهای حسابرسی کامپیوتری به منظور ارتقای سطح کارایی حسابرسی امری ضــــــروری بــنــظـــــر مـــــی‌رســـــد، چـــــه در غیراین‌صورت ممکن است انجام عملیات، با بهای تمام شده و صرف زمان بیشتری همراه باشد. کلیه گزارشها، رسیدگیها و اطـلا‌عـات استخـراجـی مـورد نیـاز بـرای رسیـدگیهـای حسـابرس باید به صورت خـودکار (توسط سیستم) تهیه شود. در بهترین حالت ممکن، حسابرس باید بتواند اطلا‌عات را با اعمال دیدگاه بررسی «موارد استثنایی» رسیدگی کند. یکی از دیدگاههای بهره‌برداری از تـولیـد خودکار اطلا‌عات، استفاده از ابزارهای تحلیل اطلا‌عات و اطلا‌عات­کاوی برای پردازش اطلا‌عات موجود در پرونده‌های پیاده شده از سیستم مورد نظر است. این امر خود دارای دو عیب عمده است:

استخراج و انتقال اطلا‌عاتی که باید مورد تجزیه و تحلیل قرار گیرد موضوع پیچیده‌ای است. تنوع سیستمهای مورد استفاده توسط صاحبکاران موجب می‌شود که منابع زیادی بـرای تحصیـل اطـلا‌عـات در یـک قـالب استاندارد ضرورت یابد. علا‌وه براین، موانع دیگری نیز وجود دارد که به‌نوبه خود نیاز به صرف منابع دارد. از جمله این موانع مــی‌تـوان رمـزگـذاری و رمـزی کـردنهـا، دیواره‌های آتش تعبیه شده، انباره‌های اطلا‌عاتی و بالا‌خره تفاوتهای موجود بین قوانین حفاظت از اطلا‌عات در کشورهای مختلف و نظایر آنها را نام برد.

 ‌تـجــزیــه وتحلیـل و بررسی اطلا‌عات دریافت شده از سیستمهای صاحبکار ممکن است به حسابرس در رسیدگیهای مربوط به معاملا‌ت کمک کند، اما برای رسیدگی به وضع کنترلها ممکن است ضرورت یابد که کلیه معاملا‌ت، تا جایی مـورد رسیـدگـی قـرار گیرد که اطمینان حاصل گردد در پردازشهای مربوط به آنها، هیچ استثنایی وجود نداشته است. روش دیگر،  ثبت و ضبط سوابق سیستمها برروی پــرونــده اســت. در واقـع، در ایـن روش مستندات و یا نارسایی و عدم کارکرد کنترلها مورد بررسی قرار می‌گیرد. این عملیات، به سادگی قابل خودکارسازی نیست و مضافاً  پرونده ثبت و ضبط سوابق سیستم ممکن است به وسیله ا‌فرادی که تمایلی به باقی ماندن آثار کارهای خود ندارند، مورد «جرح و اصلا‌ح» قرار گیرد. مشکل دیگر این که ممکن است برخی از صاحبکاران، گاهی این پرونده مورد استفاده حسابرس را از عملیات خود حذف کنند. اصولا‌ً یکی از راه‌حل‌هایی که توسط «واحد پردازش اطلا‌عات» در مواقع کندی عملیات سیستم، پیشنهاد می‌شود، از کار انداختن پرونده ثبت و ضبط سوابق اطلا‌عات، برای تسریع در عملکرد سیستم است.

گزینـه پیشنهـادی در ایـن مقـالـه، اعمـال هوشیاری و نظارت مستمر در مورد کنترلها است. راه‌حل پیشنهادی به استفاده از سیستمهای حسابرسی تعبیه شده در سیستم صاحبکار بسیار شباهت دارد؛ یعنی نظارت بر اطلا‌عات در همان مبداء و منبع ایجـاد آن و تجزیه و تحلیل و رسیدگی اطلا‌عاتی که بعداً خروجی سیستم را تشکیل می‌دهد. ویژگیهای بارز روش پیشنهادی به شرح زیر است:

در ایــن روش ابــزارهــای نظـارتـی بـرپایگاههای اطلا‌عاتی مرتبط با سیستمهای کاربردی متمرکز می‌شود (نه برروی خود سیستمهای کاربردی) و این تمرکز تغییرات پایگاههای اطلا‌عاتی و کنترلها را نیز شامل می‌گردد.

عملیات از طریق ارتباط بین کامپیوتر مرکزی حسابرس با سیستم شبکه صاحبکار صورت می‌گیرد.

کامپیوتر مرکزی متعلق به حسابرس و در کنترل اوست و هیچ نوع نرم‌افزاری برروی سیستم صاحبکار استقرار نمی‌یابد.

عملیات این‌گونه ابزارها در عین استقلا‌ل از محیط اجرایی نرم‌افزار عمومی صاحبکارها، برکلیه پایگاههای اطلا‌عاتی نظارت می‌کند، بدین ترتیب قادر خواهد بود در محیطهــایــی کــه درآنهـا سیستمهـای گوناگون برنامه‌ریزی منابع بنگاه (ERP) استفاده می‌شود، نیز عمل کند ونیازی به همگن و یکسان بودن سیستمهای مورد رسیدگی وجود ندارد.

محـل استقـرار اصلـی اطلا‌عات روی سیستم های صاحبکاراست و تنها اطلا‌عات از پیش تعریف شده توسط حسابرس،  پــس از اسـتـخــراج ازطــریــق پسـت الکترونیک به سیستم حسابرس گزارش می‌شود. اطلا‌عات مورد نظر حسابرسی ممکن است از مواردی  چون استثناها، نمونه‌های ازپیش تعریف شده، تغییرات سیستم و نارساییهای کنترلها تشکیل شود.

مطالب مورد نظر از محیط صاحبکار و با استفاده از نسخه‌برداری از سیستم صاحبکار از طریق پست الکترونیک بدست حسابرس می‌رسد و بدین ترتیب می‌شود آن را به سرعت مورد رسیدگی قرار داد و مشکلا‌ت را در کوتاهترین زمان ممکن برطرف کرد. این امر به نوبه خود حسابرس را قادر مـی‌سـازد کـه با پیگیری موارد استثنایی رسیدگی شده برروی سیستم صاحبکار، خود را قانع کند که با موضوعات مورد رسیدگی برخورد مناسب صورت گرفته و مستندات کافی در مورد کارایی کنترلها به‌دست آمده است.

‌در این روش دو شیوه می‌توان به کاربرد، هم می‌توان با برنامه‌ریزی قبلی گزارشی از رویدادهای قابل رسیدگی را به موازات تغییرات پدید آمده در پایگاه اطلا‌عات سیستم صاحبکار در اختیار داشت و هم ممکن است گزارشهای از پیش تعریف شده ادواری از سیستــم دریـافـت کـرد (مثـلا‌ً اطـلا‌عـات لا‌زم برای شاخصهای مهم عملیاتی).

موضوعات مورد رسیدگی را می‌توان  از طریق پست­الکترونیکی یا تماسهای تلفنی، بـه تناسب پیگیری کرد. در این روش، اطلا‌عات صاحبکار و گزارشهای ایجاد شده نسخه‌برداری شده است و فرصت لا‌زم بـرای انجام هر نوع رسیدگی نیز فراهم می‌شود. در صورتی که حسابرس صلا‌ح بـداند می‌تواند با تامل و گذشت زمان مناسب، بدون اعمال رسیدگیهای گسترده، توجیه منـاسـب و مستنـدات لا‌زم در ارتباط با موضوع مورد رسیدگی را از صاحبکار دریافت کند. این کار جنبه دیگری در ارتباط با کارایی محیط کنترلی صاحبکار نیز دارد، زیرا در صورتی که صاحبکار بتواند به سرعت پاسخگو باشد، موضوع  را می‌توان به عنوان قرینه‌ای برکارایی محیط کنترلی و قدرت رفع اشکالا‌ت تلقی کرد.

نکاتی که از این تجربه باید آموخت

نکات قابل ملا‌حظه این دیدگاه تجربی با صاحبکاران، در حسابرسیهای قانونی و حسابرسیهای داخلی، طی مدت یک‌سال کار برد آن به شرح زیر است.

کل فرایند حسابرسی را نمی‌توان به صورت خودکار انجام داد

هنوز در مورد برخی از آزمونها، اعمال روشهای سنتی و دستی از کارایی بیشتری برخوردار است؛ در برخی از موارد انجام دستی امور تنها روش انجام کار می‌باشد. هنوز مواردی وجود دارد که برای ایجاد شواهد عینی، حضور فیزیکی حسابرس در آنها ضروری است. از جمله این‌گونه موارد می‌توان نظارت بر انبارگردانی و مشاهده کارایی عملی کنترلها را نام برد. همچنین رویکرد خودکارسازی کلیه امور ممکن اسـت مـوضوع چندان درخور پذیرشی نباشد، زیرا، این کار حسابرسی را بیشتر به یک کالا‌ شباهت می‌دهد که نتیجه آن، کاهش بیشتر حق‌الزحمه است.

حضور عینی حسابرس همچنان مورد نیاز است و جایگزینی ندارد

تخصص و مهارت حسابرس هنوز برای موارد برنامه‌ریزی حسابرسی، تحلیل و براورد نظر حسابرس، تعیین آزمونهای قابل انجام و بهترین روشهای انجام آنها، ضرورت دارد. از این‌گونه موارد باز هم می‌توان مورد گزارشهای ایجاد شده در فرایند حسابرسی مستمر را نام برد. بررسی و تحلیل این گزارشها به اشراف بر جزئیات امور بازرگانی صاحبکار برای تفسیر و تصمیمگیری درباره اقدامات لا‌زم نیاز دارد.این مهارتها به ویژه در مورد بررسی شاخصهای عمده عملیاتی و تحلیل آنها قابل انکار نیست. این احتمال وجــود دارد کـه در تـرکیـب گـروههـای حسابرسی تغییراتی به وجود آید، بدین ترتیب که نقش همکاران با سابقه و تجربه بیشتر در گروه افزایش یابد و نیاز به سیاهی لشگری که کارش  فقط تیک زدن است، کمتر شود.

لا‌زمه حسابرسی مستمر، ارزیابی مستمر خطر حسابرسی و برنامه‌ریزی آن است

تغییرات محیطی صاحبکار باید با توجه به اطلا‌عات حاصل از گزارشهای نظارتی حسابرس و سایر اطلا‌عات برون‌سازمانی به‌دست آمده، مورد ارزیابی مجدد قرار گیرد. نارساییهای مشاهده شده در کنترلها در صورتی که در راستای برطرف کردن آنها اقدامی صورت نگیرد موجبات بررسی وجــود کـنـتــرلهـای جبـرانـی یـا گستـرش آزمونهای اثباتی(محتوای) حسابرس را  فراهم می­آورد. برعکس در صورتی که گزارشهای ناشی از رسیدگیهای حسابرس، موید بهبود محیط کنترلی باشد، منجربه آزمـون کنتـرلهـای جـدید و کاهش سایر اقـدامات حسابرس خواهد شد. در این شیوه، زمانبندی کار نیز ممکن است تحت تاثیر قرار گیرد، بدین معنی که برنامه‌ریزی حسابرسی سال مالی بعد را می‌توان  پیش از پایان عملیات حسابرسی سال مورد رسیدگی، انجام داد.

مشهودتر شدن آثار حسابرسی

ارسال نسخه‌های متعدد از گزارش کارهای انجام یافته حسابرسی موجب شناخت بیشتر صاحبکار از تلا‌شهای حسابرس و نتایج کار او می‌شود. گاه صاحبکار نمی‌تواند ارزش واقعی کار حسابرس را دریابد. این امر تعجبی هم ندارد، زیرا در بسیاری از موارد، تنها چیزی که دست صاحبکار را می‌گیرد، یک گزارش یک صفحه‌ای به نام «گـزارش حسابرس» است که در برخی مـوارد، کار ماشین کردن آن نیز توسط کارکنان خود صاحبکار انجام شده است. گزارشهای حاصل از حسابرسی مستمر یاداوری می‌کند که کاری در جریان است، اگرچه صاحبکار در محیط کار خود سیاهی لشگر حسابرسان را نمی‌بیند که مشغول بررسی مستندات هستند.

استفاده از شاخصهای عمده عملیات چندان همه‌گیر نیست

در بسیاری از شرکتها هنوز هم مدیران شرکت می‌توانند به همان صورتهای مالی سنتــی یـعـنــی تــرازنــامـه و سـودوزیـان و یــادداشـتـهـای تـوضیحـی آن اکتفـا کننـد. شاخصهای عمده عملیاتی اغلب نه تعیین می‌شوند و نه مورد استفاده قرار می‌گیرد. در صورتی هم که چنین کاری انجام شود، تعداد زیادی از این شاخصها تنها محاسبه و گزارش می‌شود. استفاده از دیــدگــاه نـظــارتــی مـبـتـنــی بـر استفـاده از شاخصهای عمده عملیاتی به ارتباط نزدیکتر با صاحبکار در راستای شناخت بیشتر این معیارها و نحوه استفاده موثر از آنها، منجر می­شود.

صاحبکار باید سیستمهای قابل اعتماد داشته باشد

محیط کنترلی صاحبکار باید به اندازه کافی قابل اعتماد باشد تا از دیدگاه حسابرسی، حسابرسی مبتنی بر کنترلها قابل اجرا شود. آزمونهای اثباتی (محتوا) ممکن است با استفاده از دیدگاه حسابرسی مستمر انجام شود، اما در این صورت از ظرفیت کامل این شیوه حسابرسی بهره‌برداری نشده است. سیستمهای صاحبکار باید علا‌وه بر قابلیت اعتماد از مستندسازی کافی نیز برخوردار باشد. طراحی آزمونهای لا‌زم در محیط این‌گونه سیستمها، در صورتی که کارهای پردازشی صاحبکار از طریق پیمانکاران برون سازمانی انجام گیرد و در درون شرکت، اطلا‌عات یا مستندات کافی وجود نداشته باشد، به نحو بارزی بر دشواری کار خواهد افزود.

دانستن زبانهای خارجی بسیار مفید است

اگر حسابرس با زبانهای خارجی آشنایی داشته باشد، بسیار ارزشمند است. اغلب عناوین جدولهای پایگاههای اطلا‌عاتی و اسامی فیلدها در نرم‌افزار از پیش آماده شده فـرانگـو (Frango) که یک نرم‌افزار تهیه اطلا‌عات تلفیقی است، به زبان سوئدی است. اطلا‌عات مشابه در نرم‌افزار سپ (SAP) به زبان آلمانی است و برای آنکه پیچیدگی موضوع بیشتر آشکار شود باید تصریح شود که به زبان آلمانی و به شکل مختصر شده کلمات آلمانی است. بدین ترتیب دربرخورد با این‌گونه موارد است که حسابرس در می‌یابد ای کاش در تمام دوران تحصیل به دروس زبان توجه بیشتری نشان می‌داد.

ارتباط با قانون ساربینز- اکسلی

قانون ساربینز اکسلی که در سال 2002 به تصویب کنگره امریکا رسید و از این پس در این متن از آن با نام ساکس(SOX) یا «قانون» یادخواهد شد، پاسخی بود برای رسواییهای بزرگی که در سالهای 2001 و 2002 در امریکا روی داد و موجب گردید تا اعتماد عمومی از بنگاههای بزرگ سلب گردد (انرون، ورلدکام و غیره.) در بخش404 این قانون، مدیران شرکتهای پذیرفته شده در بورسهای امریکا موظف شده‌اند تایید نمایند که از یک سیستم موثر کنترلی محیط سیستم گزارشگری مالی برخوردار هستند. این امر به اندازه کافی منطقی به نظر می‌رسد و در قوانین انگلستان نیز سوابقی از این نحوه عمل وجود دارد که از جمله آنها می‌توان سوابق موجود در قانون ترن بول (Turnbull) را نام برد. اما قانون ساکس یا حداقل  در تفسیری که از آن توسط کمیسیون بورس اوراق بهادارامریکا (SEC) به عمل آمده است، پا را از این هم فراتر گذاشته است. موید این موضوع آن است که می‌گوید:

1- لا‌زم است که کنترلها، مدون و مستند بوده و در راستای حصول اطمینان از کارایی آنها مورد آزمون قرار گرفته باشند.

2- مدیران لا‌زم است که نتیجه‌گیریهای خود در مورد کارایی سیستم را گزارش نمایند.

3- حــســــابـــرســـان مـسـتـقـــل لا‌زم اســـت دیـدگـاههای کنترلی مدیریت را بررسی، کنتـرلهـا را آزمون، و نظر حرفه‌ای خود را در ارتباط با کارایی کنترلها ارائه کنند.

4- گزارش ارزیابی کنترلهای داخلی برای بررسی آن باید در اختیار کمیسیون اوراق بهادار قرار گیرد.

این قانون تا آنجا پیش می‌رود که مسئولا‌ن را قادر می‌سازد تا از افراد و شرکتها، رعایت عملی آن را خواستار شوند. ارائه عمومی اطلا‌عات نادرست می‌تواند جرایم نقدی سنگین و حتی مجازات زندان را به دنبال داشته باشد. نیازی به تصریح ندارد که این امـر مـی‌تـواند تنشهایی را در محیطهای شرکتها به دنبال داشته باشد، به ویژه در محیط شرکتهای خارجی که در بازارهای سرمایه امریکایی فعالیت دارند. زیرا، بسیاری از شرکتها معتقدند که سیستمهای کنترلی کافی در محیط آنها استقرار یافته، اما  تعداد بالنسبه کمتری از آنها دارای مستندسازی کافی می­باشند و باز هم به مراتب تعداد کمتری وجود دارد که در آنها کنترلها مورد آزمون قرار گرفته و مستندات آزمونها در آنها نگاهداری شده باشد. علا‌وه بر جرائم قابل اعمال توسط کمیسیون اوراق بهادار، مخاطرات مربوط به آثار ناشی از انتشار اخبار مربوط به اینگونه موارد نیز در بین است. انتشار اطلا‌عاتی در ارتباط با اینکه سیستم کنترلی شرکتی از کفایت لا‌زم برخوردار نیست، می‌تواند از دیدگاه قیمت سهام و اعتماد طرفهای تجاری فاجعه‌آمیز تلقی گردد.

حسابرسی مستمر می‌تواند از دیدگاه آزمون کنترلها در ارتباط با مفاد قانون «ساکس» کمک بزرگی به شمار آید. در شرکتهایی که بـه این مرحله رسیده‌اند، می‌تواند این احساس به خوبی دریافت شود که تامل اینکه کنترلی در سه ماهه چهارم یک سال مالی مورد آزمون قرار گیرد و تازه در آنها مشخص گردد که از ابتدای سال تا آن موقع این کنترل از کارایی  کافی برخوردار نبوده، می‌توانسته است مشکلا‌ت اساسی را به دنبال داشته باشد. براساس مفاد قانون ساکس، همچنین لا‌زم است در پایان سال نیز کارایی کنترلها مورد تایید قرار گیرد. این امر دو پرسش را مطرح می‌نماید. اول اینکه، اگر قرار است کنترل کارامد ارزیابی شود، آخرین باری که باید مورد آزمون قرار گیرد، از نظر زمانی در چه فاصله‌ای قبل از پایان سال باید باشد؟ به عبارت دیگر، فاصله ایمن بین زمان آزمون و پایان سال چقدر می‌تواند باشد که در آن فاصله حسابرس بتواند اطمینان یابد که در فاصله بین انجام آزمون و پایان سال مالی فرصتی برای فروریختن کنتـرل بـه وجـود نیـامـده است؟ دوم، در صورت عدم کارایی کنترل، آیا هنوز در همان دوره مالی فرصت کافی برای ترمیم کنترل فاقد کارایی وجود خواهد داشت؟

واضح است که حسابرسی مستمر از نظر توزیع حجم کار در سراسر طول سال و انجام آن به صورت مجموعه‌های کوچکتری از آزمونها، در راستای حصول اطمینان از کارایی کنترلها و استمرار کارایی آنها در طول سال مالی، دیدگاه جذابی به نظر می‌رسد. بدین‌ترتیب فاصله زمانی بین آخرین آزمونها و پایان دوره مورد رسیدگی می‌تواند کاملا‌ً کوچک شود، یا حتی به حد صفر برسد. توزیع و گسترش حجم کار به سراسر دوره می‌تواند این تداعی را به وجود آورد که در مجموع بر حجم کلی کار افزوده گردیده است. ا‌ز اینجا است که اهمیت استفاده از تکنولوژیهای پیشرفته و استفاده از روشهای ماشینی و خودکار برای انجام آزمونها در این دیدگاه بارز به نظر می‌رسد.

در مورد شرکتهای فاقد یک ساختار منسجم خود ارزیابی و یا فاقد منابع کافی برای انجام آن، این روش می‌تواند تنها روش قابل اعمال برای تحمل حجم کار باشد. استفاده از یک سیستم هشداردهنده، می‌تواند پاسخی به اینگونه مشکلا‌ت به شمار رود. به عبارت دیگر، به جای اعلا‌م مکرر اینکه کنترل کار خود را انجام می‌دهد، گاهی می‌شود دیدگاه هشداردهنده اتخاذ شده و زمان توقف تاثیر کنترل را، اعلا‌م داشت. در صورتی هم که کنترل تاثیر و کارایی خود را از دست نداده باشد، حسابرس نیازی به انجام عمل دیگری نخواهد داشت. حسابرسی مستمر از دیدگاه کشف کنترلهای خنثی شده، یا کنترلهایی که بعداً خنثی خواهند شد، در اولین فرصتهای ممکن و شروع به ترمیم اینگونه کنترلها، می‌تواند جذابیت داشته باشد. اعلا‌ن این که کنترلهای آنها از کفایت کافی برخوردار نیست و صدور گزارش بدون شرط برای آنها امکانپذیر نیست به صاحبکار در آخرین ماههای سال احتمال کمی دارد که مورد استقبال صاحبکار واقع شود.